DE TYDVAKKEN DER NATUUR. 131 
Devvyl aHe beweeging* alle werking, warmte yoortbrengc, en alle de 
wezens, met eene voortgaande beweeging begaafd, zelyen 20 veele vuur- 
haarden , om zo te fpreeken, of verzamelplaatfen en beginzels van warmte 
zyn , Zo hangt van de evenredigheid van het getal van menfchen en dieren 
tot die der gewalTen, (alles gelyk ftaande,) de plaatslyke warmte of koude 
van yder land in het byzonder af: de eerllen verlpreiden warmte, de twee- 
den brengen niets dan eene koude vochtigheid voort; het dagelyks gebruik 
dat de raenfch van het vuur maakt , vermeerdert de warmte grootlyks in 
alle de plaatfen daar dezelven in getale by malkander zyn : te Parys tekent 
de thermometer in fterke koude, in de voorftad St. Honore, twee of drie 
graaden laager op de fchaal van de Reaumur dan in de voorftad St. Mar- 
ceau ; omdat de Noorde wind , in het voortwaaijen over deze groote Rad , 
eenige warmte aanneemt van de menigte fchoorfteenen : een enkel bofcli 
meer of minder in een land , is genoeg om de maatiging van hetzelve te 
veranderen; zo lang de boomen Raan, trekken zy de koude aan; zy ver- 
minderen door hunne fchaduw de warmte der zonne ; zy brengen vochtige 
dampen voort , die wolken formeeren en onder de gedaante van regen we- 
der nedervallen , welke regens des te kouder zyn naarmaate zy van meerdere 
hoogte af komen ; en zo deze boffchen aan de Natuur alleen worden over- 
gelaacen, vallen diezelfde boomen van ouderdom neder, rotten en brengen 
nieuwe koude voort op de aarde, cerwyl zy onder de hand des menfchen tot 
voedzel van het element des vuurs dienen , en medewerkende oorzaaken van 
de byzondere of plaatslyke warmte worden. In de landen , die grootlyks uit 
weiden beRaan , heeft men , vóór dat het hooi is ingehaald , fteeds^ over- 
vloedige daauw en zeer dikwils kleine regens, die ophouden wanneer het 
gras is ingezameld: die regens zouden Rerker worden en zouden niet ophou- 
den, zo onze weiden, even als de favannes van Amerika, Reeds bedekt wa- 
ren met een en dezelfde hoeveelheid gras, dat, wel verre van te verminde- 
ren, noodwendig moet vermeerderen, door de bemesting van al het voo- 
rige dat op dien grond yder jaar verdroogt en verrot. 
Ik zou gemaklyk verfcheiden andere voorbeelden kunnen geeven 
die allen zaraenlc^pen om te toonen , dat de menfch de warmte van het 
klimaat, alwaar hy zig onthoudt, kan beRieren, en de maatiging van 
hetzelve, om zo te ipreeken, kan bepaalen op het punt dat beR voor 
hem fchikt; en het geen daarin zonderling is, beRaat hierin, dat het 
moeijelyker voor hem zou zyn de aarde kouder te maaken dan dezelve 
te verwarmen ; meeRer van het element des vuurs , dat hy naar zyn 
welgevallen kan vermeerderen en voortplanten , is hy het niet van het 
element der koude, die hy niet kan vatten of raededeelen: het beginzel 
der koude is zelfs niet eene wezendlyke zelfRandigheid , maar eene en- 
kele berooving, of liever vermindering van warmte; vermindering die 
zeer groot moet zyn in de hooge Rreeken van de lucht, en die zelfs 
een myl afRands boven de aarde al groot genoeg is, om aldaar de 
waterige dampen in fneemv en hagel te veranderen: want, dewyl deuit- 
C36) Zie de Nooten hier achter. 
R 2 
