I>E TYDVAKKEN der natuur* 
de andere foorten zamen : zy maaken groot er vertooning; om dat zy 
door den menfch beftierd worden, en omdat die hen verbazend vermemg- 
vnldivd heeft- zy werken met hem gemeenfchaplyk om alle voordeelea 
irnnmebrenffen ^ welken men kan verwachten uit eene wyze befliering 
v?n vereende krachten en vermogens in de beteeling der gronden j in het 
eren van derzelver voortbrengzelen j in het verhandelen en verruilen 
Hezelven ; in het vermeerderen van het gemeen onderhoud; in één 
rd voor aJle de behoeftens en zelfs- de vermaak en van den eenigen 
meSer , aan wien zy zyne zorgen met hunne dienften betaalen. 
In dit klein getal foorten van dieren, welken de menfch verkoozen 
heeft zvn die van de hoenders en het varken , die de vruchtbaarfte zyn 
ook het meeft algemeen verfpreid, gelyk als_of de grootfte t^kwaamheid 
ter vermenigvuldiging vergezeld gmg van die fterkte van geftel, alle 
ongemakken wedertlaat. Men heeft de hoenders en het varken gevonden 
fn^de minft bezochte dealen der aarde, op Otahita en op andere eilan- 
den die van alle tyden her, onbekend, en van de vaite landen verft af- 
gelegen zyn geweelt: het fchynt, dat deze foorten den menfch in alle 
leszelfs verhuizingen gevolgd zyn : in het op zigzelven alleen gelaaten; 
land van Zuid- Amerika, daar geen van onze dieren heeft kunnen door- 
dringen heeft men de pecari , en het wilde hoen , gevonden , die , fchoon. 
wat kleiner en wat verfchillende van het varken en ’t hoen van onze We- 
reld echter befehouwd moeten worden als zeer aangrenzende foorten , wel- 
ken men zelfs tot den ftaat van huislykheid zou kunnen brengen ; maar de 
menfch . geen denkbeeld hebbende van maatfchappy , heeft zelfs diev 
der dieren niet gezocht. In alle de landen van Zuid -Amerika, hebben de 
wilden geene huislyke dieren ; zy verdelgen onverfehillig de goede foor- 
ren even als de kvvaade; zy kiezen geene om op te voeden en te verme- 
nigvuldigen , fchoon eene enkelde vruchtbaare foort, gelyk die van de 
hoSrfi^ ^Wlke zy voor de hand hebben, hun zonder veel moeite, en 
met een weinig zorg, meer onderhoud verfchaffen zoude, dan zy 
door hunne moeiielyk'ejagten kunnen bekomen. ^ 
Ook is de eerfte trek van den menfch, die zig begint te befchaaveny 
het gebied , ’t welk hy over de dieren weet te krygen ; en die eerlte 
trek van zyn vernuft, wordt vervolgens het grootfle kenmerk van zyne 
magt over de Natuur; want het is niet dan na zig de dieren onderwor- 
oen te hebben , dat hy met hun behulp de gedaante der aarde verandert, 
3e woeftynen in bezaaide landen verwiflelt , en de heivelden gedwongen 
. fj. graanen te leveren : door de nuttige foorten van dieren te ver- 
, “en vermeerdert de menfch de hoeveelheid van beweeging en 
pveii’ OP aarde ; hy veredelt tevens de geheele opvolging der we- 
van g-edelt zigzelven door het groeijende in dierlyk te verande- 
zens, en . orertebrengen tot zyne eigene zelfftandigheid, die zig 
vervolgens door eene verbaazende vermenigvuldiging verfpreidt; millioe- 
(O groote zeer vruchtbaare vogel, waarvan het vleefch zo goed is als dat van 
&iÈuiren. 
R 31 
