DE NATUURLYKE HISTORIE 
Ï54 
„ woordig aantreft. Eindelyk de aluin «aarde is dik wils gebladerd en gelykt naaf 
,, hout, dan eens meer dan cens minder ontbonden. Idem ibidem. 
,, De zwavel, de aluin, het ammoniak- zout, worden gevonden in laagen door 
de vuurbergen geformeerd. 
„ De petreolum, de naphta geeven een vuur te kennen , dat werkelyk onder de 
j, aarde brandt, en de fteenkoolen, om zo te fpreeken, in eene diftillacie brenger 
, men heeft voorbeelden van die onderaardfehe branding, die niet dan in ftilte 
werkt, in de lleenkool - mynen in Engeland enDuicfchland, dewelken federtzeer 
langen tyd zonder uitbarfting branden , en het is in de nabybeid dier onderaard» 
febe brandingen , dat men de heete bad- wateren aantreft. 
De bergen , die aders hebben , bevatten geene fteenkoolen noch bitumineufe 
en brandbiare zelfftandigheden ; die zelfftandigheden worden nooit dan in de 
* bedding-bergen gevonden.” Noote over Lehman , door den Hr. Baron d’Olbach, 
To <n. Ui- P<^g- 435 - ^ , 
(17) Bladzyde 44, regel 28. Daar wordentn de landen van ons Morden geheele 
hirgen vm yzer f dat is te zeggen, van eene glasaartige yzer achtige Jiof, gevonden» 
ik zal ten voorbeelde bybrengen de yzer - myn by Tabérg in SmoIand,een gedeelte 
van het eiland Gkahland in 'Zweden; het is één der oprnerkelykfte van deze yzer» 
niynen, of üevpr van deze yzer. bergen, waarvan het vylzel de eigenfehap heeft 
van zig door den zeilfteen niet flegts te laaten aantrekken, maar ook wegftooten,. 
het geen toont dat zy door het vuur geformeerd zyn : deze berg is in een grond 
van allerfynft zand; zyne hoogte is van meer dan 400 voeten, en Ky heeft een myl 
in den omtrek; hy beftaat geheel uit yzerachtige ftof, en men vindt daarin zelft 
zuiver yzer; een ander bewys, dat hy de werking van een geweldig vuur onder- 
gaan heeft ^ deze myn gebroken wordende, toont kleine fchicterende deeltjes, 
die dan eens malkanderen kruilTen, dan eens als fchubben gefchild zyn; de kleine 
digtftby zynde roefeo, zyn van zuivere rots, {faso puro) : men werkt in deze myn 
federt twee honderd jaaren, en men bedient zig om daarin te booren, van buskruid ; 
de berg onderwyl fchynt nog weinig verminderd , behalven in de putten', die aau 
den kant der valei zyn. . , . j- u r u . ■ j . 
Het fchynt dat deze berg geene regelmaatige beddingen heek; het yzer is daarin 
niet overal even goed ; de geheele berg heeft veele fpleeten , dan eens van boven 
naar beneden, dan weder horizontaal; zy zyn allen vervuld met zand, dat geen 
vzer bevat; dit zand is zo zuiver en van dezelfde foort als dat van de oevers der 
aee; men vindt fomtyds in dit zand beenderen van dieren en hertshoornen, het 
welk toont, dat het zelve door de wateren is aangebragt, en dat zuks niet gefehied 
is, dan na dat de yzer -berg door het vuur geformeerd was, waarna de zandea 
deszelfs nedergaande en horizontaale klooven gevuld hebben. 
I^en laat de raaflas, of klompen myn-ftof, welken men daaruit baalt, flechts 
naar den voet van den berg nederroJlen , daar men in de andere niyneo het mineraal 
dikwils eerft uit de ingewanden der aarde moet ophaaien ; men moet deze myn-ftof 
eerft breeken en branden , vóór dat men dezelve in den oven brengt , alwaar meo 
haar met den kalamint - fteen en met houtskool fmelt. 
Deze yzer heuvel ligt in eene bergachtige plaats, die zeer verheven en byna 
80 mylen van de zee verwyderd is ; hy fchynt voormaals geheel met zand over- 
dekt te zyn geweeft. Uittrekzel uit een artykel van het Periodiek werk, ten tyte} 
voerende, Noordijche beytrdge , &.C.- d Altona , chtz Davii Ivertjen, 
Bkdzyde 44, regel 37 Daar worden in eenige fireehen „ en byzmdvrlyk in 
van ons Noorden, bergen van zeiljteen gevonden. Men heeft ftraks uii bet voorbeeld, 
in de voorgaande Noot bygebragt,. gezien,, dat de yzer -berg van iaberg, meer 
dan- 400 voeten boven de oppervlakte van de aarde hoog is. Ut Hr. Gmelut- 
vei zekert, in z.yne reisbcfchry ving naar Siberie, gezien ceheDbeD,, dat in de Noor» 
