nooten over de tydvakken der natuur. 
IJ 5 
deWke landen van Afia, bykans alle de metaal .inynen aan .de oppervlakte der 
aarde ligiïen, terwyl zy in andere landen diep in haar binneone begraaven zyn: 
indien dit ftuk algemeen waar was. zoude het een nieuw bewys uitleveren, d;rt 
de raetaalen door het eerfte oorfpronglyke vuur geformeerd zyn, en dat, de- 
wvl dTaïrdbol minder dikte hadt in de Noordelyke deelen, dezelve daar nader 
bv haare oppervlakte geformeerd zyn dan in de Zuidelyke. 
^Dp7elfde Hr. Gmelin heeft den grooten zeiUteen-berg bezocht, die in Sibe- 
ri> hv de Bafchkires gevonden wordt: die berg is verdeeld in agt deelen, 
door valeiien afgefcheidcn : het zevende dezer deelen levert den beften zeilfteen: 
de kruin van dit gedtelte des bergs beftaat uit eenen geelachtigen fteen, die van 
den aart van jaspis fchym te zyn; men vindt daar fteenen, welken men van 
verre voor zandfteenen zoude neemen, die twee duizend vyf honderd , of drie 
duizend ponden weegen, maer die allen de natuur van zeilfteen hebben: fchoon 
zy met hTos bedekt zyn, trekken zy echter het yzer en ftaal aan, op den af- 
ftand van meer dan één duim; de zyden, aan de lucht bloocgefteld , hebben de 
fterkfte magnetifche kracnt; die, welken in de aarde gezonken zyn, hebben daar 
veel minder van: die deelen, aan de werking der lucht blootgefteld, zyn de minft 
harde , en bygevolg minder gefchikt om gewapend of beflagen te worden. Een 
groot kwartier zeilfteen, van de grootte als ftraks gemeld is, is zamengefteld uit 
eene menigte kleine kwartieren , die in verfchillende richtingen werken : öm hen 
wel te bewerken , zou men hen doorzaagen en affeheiden moeten , op dat elk ftuk, 
dat de kracht van yder zeilfteen in ’t byzonder bevat, zyn geheele werking behou- 
de : men zou waaffchynlyk op die wyze zeilfteeoen van eene groote kracht beko- 
men, maar men fnydt of zaagt de ftukken door, zo als het geval opgeeft, en dus 
krygt men veelen, die geheel niet deugen, *t zy omdat men een ftuk fteen be- 
werkt, dat geene magnetifche kracht heeft, of dat daarvan flechts weinig bezit, 
»r zv dat in een cnkeld ftuk twee of drie vereenigde zeilfteenen zyn ; deze ftukken 
hebben inderdaad wel eene magnetifche kracht, maar dewyl zy hunne richting niet 
naar het zelfde punt hebben, is het niet te verwonderen, dat de uitwerking van 
zulk een zeilfteen aan veele vartaftw onderhevig IS. ^ u 
De zeilfteen van dezen berg, behalven die welke voor de lucht is bloocgefteld, 
is zeer hard, met zwwt gevlakt, en gevuld met knobbeltjes, die kleine hockach- 
tige deeltjes maaken, gelyk men dikwils ziet aan de oppervlakte der bloedrtee- 
nen, waarvan zy niet dan in kleur verfchillen; maar dikwils ziet men in plaats 
dier hoekige deelen, niet dan eene foort van oker -aarde: in ’t algemeen heb- 
ben de zefl fteenen met hoekige deelen minder kracht dan de andere. De plaats 
van den berg , alwaar de zeilfteenen zyn , beftaat byoa geheel uit eene goede 
■yzer myn , 't welk men in kleine ftukken tuflehen de zeilfteen uitgraaft : de ge- 
heele bovenfte affnyding van den berg, bevat eene gelyke myn; maar hoe meer 
de berg afdaalc, hoe minder metaal hy bevat ; laager dan de zeilfteen- myn zya 
•er andere yzer fteenen , maar die zeer weinig yzer zouden uitleveren , zo men 
hen wilde fmelten ; de ftukken , die men daaruit haalt , hebben de kleur van 
„taal en zyn zeer zwaar; y zyn ongelyk van binnen, en hebben byna dege- 
dimre*van zamengevoegde fchilfers: deze brokken gelyken uitwendig vry wel 
zeilfteen maar die, welken men op tien vademen diepte onder de rota 
S,oir hphhen ’aeen kracht meer : tulTchen deze fteenen vindt men andere foor- 
ten vin rots die uit zeer kleine deeltjes yzer fchynen te beftaau: de ftof zelve 
fchvnt zwaar’ maar zeer week te zyn, de inwendige deeltjes gelyken naar tene 
gebrande ftof en zy hebben weinige of geene magnetilche kracht: men vindt 
ook van tyd tot cyd een bruin yzer- naineraal in beddingen van één duim dikte, 
maar het levert weinig metaal uic, Mxtrait de IHiJtoire ^éndraie det 
Tomé Xyilltpug, 141. & fuiv. 
V 
