S 30 DE NATUURLYKE HISTORIE 
III. Over de formatie der Bergen. 
Alle de valeijen, en de kleine valeitjes van de oppervlakte der aarde, gelyk 
ook alle de bergen en de heuvels, hebben tvi^ee eerfte, oorlpronglyke oorzaa* 
ken gehad ; de eerfte is het vuur en de tweede het water : toen de aarde haare 
vaflheid gekreegen heeft , is ’er op haare oppervlakte een groot getal oneffen- 
heden , fcherpheden , en uitfteekende punten geweeft , en hebben ’er tevens 
veele blaazen of holligheden plaats gehad , gelyk in een blok gefmolten glas 
of metaal ; deze eerfte oorzaak derhalven heeft de eerfte en de hoogde bergen 
voortgebragt, die met hunne bafis aan de binnenrots des aardbols vafl zyn , 
en onder welken, gelyk overal elders, holligheden hebben moeten gevonden 
worden, die op verfcheidene tydcn zyn ingezakt j maar zonder die tweede 
gebeurtenis van het inzakken der holen in aanmerking te neemen , is het zeker, 
dat in dien eerden tyd , toen de oppervlakte der aarde haare ftevigte gekree- 
gen heeft, dezelve overal gevoord was met diepten en hoogten, eeniglyk 
door de werking der eerfte bekoeling voortgebragt ; vervolgens toen de wa- 
teren zig van den dampkring los gemaakt hebben, het welk gebeurd is toen 
de aarde ophieldt zo brandend heet te zyn , dat zy dezelve telkens in dampen 
terug zondt , of liever in de hoogte hield opgeheven , en belettede op haare 
oppervlakte te komen , hebben die zelfde wateren de geheele oppervlakte der 
aarde bedekt, ter hoogte van twee duizend toifes , en geduurende hun lang 
verblyf op enze vafte landen , hebben de beweeging van ebbe en vloed, en die 
der Ilrooraen, de fchikking en de gedaante der eerfte bergen en valeijen 
veranderd; die bewfeegingen zullen heuvels en valeijen gemaakt hebben j zy 
zullen de voeten en de kruinen der bergen met nieuwe laagen aarde bedekt en 
omringd hebben, en de ftroomen zullen vooren hebben iiitgehaald, dat is te 
zeggen valeijen gemaakt, waarvan dus alle de hoeken aan malkanderen beant- 
woorden: het is aan deze twee oorzaaken, waarvan de eene ouder is dan de 
andere, dat men de uitwendige gedaante der aarde moet toelchryven : ver- 
volgens toen de zeen verlaagd zyn , hebben zy fteiJten aan den kant van het 
■Wefien gemaakt, alwaar zy fnelft ftroomden, en hebben zachte hellingen aan 
den Ooftelyken kant gelaaten. 
De verhevenheden, die zig geformeerd hebben door de bezinkzelen en ne- 
derlegzelen van de wateren der zee, hebben een geheel verfchillend maakzel 
van die , welke haare geboorte aan het oorfpronglyk vuur verfchuldigd zyn ; de 
eerften zyn geheellyk aan horizontaale beddingen nedergelegd , en bevatten eene 
oneindige menigte zee- voortbrengzelen ; de anderen integendeel hebben eeo 
minder regelmaatig maakzel, en bevatten geen kenmerk van zee- voortbreng- 
zelen : deze bergen van de eerfte en tweede formatie hebben niets gemeens 
dan de nedergaande fpleeten , die in den eenen zo wel als in den anderen gevon- 
den worden ; maar die Ipleeten of klooven zyn een gemeen uitwerkzel van 
twee zeer verichillende oorzaaken ; de glasaartige ftoffen koud wordende, 
hebben in orotrek verloeren , en zyn derhalven van afftand tot afftand gefplee- 
ten: die, welken beftaan uit kalkaartige ftoffen, door de wateren aangevoerd, 
jtyn door de verdrooging geborften. 
