BYVOEGZ. tot de beschouw, van den aardkloot. 297 
Herken wind worden uitgeblufcht ; daar zyn ook dampen, die flechts de 
” nadering van een brandend lichaam noodig hebben om vuur te vatten; maar 
” niettegenftaande de duidelyke overblyfzelen van oude uitgedoofde volkans , 
*’ die in de raeeften dezer bergen plaats hebben , zyn echter de vuuren, die 
” daar tegenwoordig gezien worden , geene nieuwe volkans , die zig daar 
” formeeên , dewyl die vuuren geene ftoffen van vuurmonden uitwerpen” (2). 
” De hcete badwateren, gelyk ook de fonteinen van Petroleum^ en van andere 
bituraens en aard -oliën, moeten als eene andere fchaduwing tuflchen de uit- 
gedoofde en de werkende volkans befchouwd worden; wanneer het on- 
deraardfche vuur digt by eene fteenkool-myn is, brengt het dezelve aan het 
diftileeren, en dit is de oorfprong van de meefte bronnen van bitumen; zy 
veroorzaaken insgelyks de warmte der badwateren, die in haare nabuurfchap 
vloeijen , maar die onderaardfche vuuren branden thans bedaardlyk ; men 
bemerkt’ hunne voorige uitbarftingen niet dan door de doffen die zy eertyds 
uitgeworpen hebben ; zy hebben opgehouden te werpen , toen de zeen zyn 
afgeweeken, en ik geloof niet, gelyk ik gezegd heb, dat men ooit de we- 
derkomft dier noodlottige uitbarllingen ts vreezen hebbe , naardien ’er alle 
reden is van te denken , dat de zee al meer en meer zal terugwyken. 
IV. Van de Lavas en Bafaltes. 
By al wat wy ten opzichte der volkans gezegd hebben , zullen wy eenige be- 
denkingen voegen over dh beweeging der lavas, ov’^er den tyd, dien zy voor 
haare bekouding noodig hebben , en over dien, welke vereifcht wordt om 
haar tot goede teelaarde te doen overgaan. 
De lava, die vloeit of uitfpringt aan den voet der hoogten , geformeerd 
van de ftoffen welken de volkan heeft uitgeworpen, is een onzuiver yzer in 
een Haat van finelting, en waarvan de taaye en lymige ftof niet dan ten hal ven 
vloeibaar is; dus vloeijen de ftroomen dier glaswordende ftotte langzaam, in 
vergelyking van de ftroomen waters, en evenwel komen zy vry dik wils tot 
eroote afflanden ; maar daar is in die ftroomen van vuur eene beweeging meer 
dan in de ftroomen van water ; die beweeging ftrekt om al de malTa , die 
vloeit, opwaards te voeren, en zy wordt voortgebragt door de uitzettende 
kracht der warmte in het binnenfte van den brandenden ftroom ; de uitwendige 
oppervlakte, de eerfte koud wordende, blyft het vloeibaar vuur daaronder 
voortvloeijen ; en dewyl deze werking van het vuur in alle richtingen ge- 
fchiedt, zo verheft dit vuur, dat van alle kanten poogt te ontfnappen, de 
bovenfte deelen die reeds beftevigd zyn , en noodzaakt dezelven dikwils zig 
loodrecht te verheffen; het is van daar, dat de groote maftfas lava de gedaante 
van rotfen krygen, en dat die in den loop van bykans alle ftroomen waarvan 
de helling niet fterk is, gevonden worden: door de werking dier inwendige 
warmte , maakt de lava diWils uitbarllingen , de oppervlakte opent zig en de 
(2) Mémoires fur Ie petrole par Mr Fouoeroux de Bondaroy , dans csux des Ms,noires del'^^ 
tadémie des Sciences , annéeiTlo, peg, 45. Juiv. 
XVll Deel Pp 
