BYVOEGZ. tot de beschouw, van den aardkloot. 309 
riet, welken zy in deze uitgeftrektheid van grond , de laagfle van Vlaanderen , 
ontwortelde, verdelgd hadt, nedergelegd en gefchikt heeft; en die gebeur- 
tenis moet voorgevallen zyn in de maand auguftus of feptember, dewyl men 
de bladen nog aan de boomen vindt, gelyk ook de hazelnooten aan de haze- 
laaren; deze overftrooming moet plaats gehad hebben lang voor dat Juuus 
CiESAR deze Provincie vermeefterde , dewyl de fchriften der Romeinen federt 
dit tydperk daar geene melding van gemaakt hebben, (k). 
Somtyds vindt men planten in den boezem der aarde, die in een verfchil- 
lenden ftaat zyn van die van gewoone turf; by voorbeeld , op den berg Ga- 
nelon , by Compiegne , ziet men aan den eenen kant des bergs de fteengroe- 
ven van fraaije fteenen en graaf baare oefters, daar wy van gefproken hebben, 
en aan den anderen kant des bergs, vindt men eene bedding bladen van aller- 
hande foort van boomen, en ook riet, wier, alles onder malkander vermengd 
en in flib omwonden; wanneer men die bladen roert, vindt men dezelfde 
moeraffige reuk weder, welken men op den oever der zee inademt, en die 
bladen behouden dezen reuk verfcheiden jaaren lang ; voor het overige zyn zy 
niet verdelgd ; men kan ’cr de foorten ligtlyk van herkennen ; zy zyn al- 
leenlyk verdroogd , en zyn door het flib flaauwlyk aan malkanderen ver- 
bonden. (1). 
„ Men bemerkt, zegt de Hr. Guettard, twee foorten van turf; de eene 
,, foort beflaat uit zeeplanten, de andere uit landplanten, of die in weiden 
,, groeijen: men onderftelt, dat de eerfte geformeerd zyn in den tyd , dat de 
„ zee die deelen van het land bedekte, welke tegenwoordig bewoond zyn; 
„ men wil dat de tweede op deze zyn opgehoopt; men verbeeldt zig, vol- 
gens dit fyllema , dat de flroomen naar de ondiepten door de bergen , die 
„ in de zee waren geformeerd , de zeeplanten aanbragten , die van de rotfea 
„ waren losgeraakt , en die door de golven omgevoerd zig in de diepten 
„ fchikten. 
. „ Deze voortbrenging der turfaarde is zekerlyk niet onmogelyk ; de groote 
,, menigte planten , die in zee groeijen , fchynt genoegzaam om dus de turf 
„ te formeeren: de Hollanders beweeren zelfs, dat de deugd van hunne turf 
„ daaraan moet toegefchreeven worden , omdat zy dus zyn voortgebragt , en 
,, dat zy met bitumen , waarvan het zeewater bezwangerd is , ddordron- 
„ gen zyn... 
„ De turflanden van Villeroy liggen in de valei, alwaar de rivier d’Eflbue 
„ vloeit: het gedeelte dier valei kan zig uitflrekken van Roifly tot aan Efchar- 
con Het is zelf naar Roifly, dat men begonnen heeft turf te graa- 
ven maar die, welken men by Efcharcon graaft, is de befle 
„ De weiden, daar de turflanden geopend zyn, zyn vry flecht, zy zyn 
fk) Mémoire fur la Subdélégatim de Dunkerque, relativsmetit i fHiJloire na'urelle de ce canton. 
( /) Lettre de Mr. Echevin 4 Mr. de Burroar, Compiegne ce 8 aout. 1772. Het is de tvee'je 
reis, en het zal niet de laatfte zyn, dat ik gelegenheid zal hebben den Hr. Echevin, Chef du 
Bureau de la miifon du Rot, aantehaalen , die dobr zyne zugt voor de Natuurlyke Hiftorie , en 
•zyne vriend fchap voormy, my gelegenheid voor Correfpondenties verfchaft, en zeidzaame waar- 
neemingen en Hukken bezorgd heatt voor de vermeerdering van des Konings- Kabinet. 
3 
