4 
bladwijzer 
uitwerkingen voorttebrengen , zij moeten verzeld zijn van de elektrieke los- 
barsting van den onderaardfchen blikzera , 267. Men kan alle de ftuip- 
trekkende beweegingeirvan de aarde tot drie oorzaaken brengen ; de eerlte 
is de fchielijke inzakking der holten , de tweede de ftormen en de onder- 
aardfche blikzem- Hagen, en de derde de werking en de kracht van vuur, 
dat binnen in den aardbol is ontitooken, ald. De aardbeevingen llrekken 
zig altijd meer in de lengte dan in de breedte uitj voorbeeld, ald. 
AARDBOL ; de Aardbol is rond, hooger aan den Evenaar en platter aan de 
Poolen , in die evenredigheid als de wetten der zwaarte en der center- 
vliegende kracht vereisfchen. Deeze waarheid is wiskunflig betoogd en 
natuurkundig bewezen door de theorie der zwaarte- kracht en door de 
proeven met den flinger , XVII , 4. De Aardbol was in eenen ftaat van 
vloeibaarheid ten tijde dat hij zijne gedaante heeft aangenoomen, en deeze 
Haat van vloeibaarheid was eene fmelting door het vuur; bewys daarvan, 
ald. De ftolFen , waaruit de Aardbol van binnen beftaat, zijn van den aart 
van glas, 7. De fmelting van dén Aardbol is in alle geftrengheid bewezen , 
die de naauwgezetlte redeneerkunde vereischt ; eerst a priori , door het 
eerfte feit van deszelfs ophooging aan den Evenaar en van deszelfs plat- 
heid aan de Poolen , a. ab aüu , door bet tweede en derde feit van de 
nog beftaande inwendige warmte van den Aardbol , 3. « pofleriori , door 
het vierde feit , dat ons de uitwerking van dat vuur toont , dat is glas 
in alle de aardfche zeifftandigheden , ald. Tafereel van de aarde in haar 
begin voor den val van het water, 33. 
4 ARDE. De Theorie der Aarde was nimmer behandeld dan op eene losfè en 
onderftellende wijze, I, 34. Het eerfte gezigt van den Aardbol geeft geen 
ander denkbeeld dan dat van een puinhoop van eene vervallen waereld 
35. Tweede gezigt van den Aarbol , waarin alles in eenen volmaakten 
Haat en in eene verwonderlijke orde fchijnt te zijn, 36. Wij kennen flechts 
de korst van den Aardbol, het binnenlte is ons geheel onbekend, ald. De 
veranderingen, die ’er zedert tweeduizendofdrieduizendjaaren aan den Aard- 
bol gekoomen zijn , zijn zeer gering in vergelijking van de omwentelingen , 
die ’er hebben moeten zijn in de eerlte tijden na de fchepping , 39. De Aard- 
bol , thans droog en bewoond , is voorheen onder het water der zee ge- 
weest , 40. De oppervlakte der Aarde heeft veel meer oneffenheden naar den 
Equator, 4a, 48. Voornaamfte verfchijnzelen van den Aardbol , 5c, Het 
binnenfte van de Aarde is eene tet glas geworden ftoffe , van welke de zanden , 
gruis - zanden , de harde rots, de graniten en de kleien brokken, afflijringen 
of flakken zijn, 76. De Aarde beftaat over het algemeen uit gelijkfoortige 
deelen , het bewijs van deeze fteUing ligt in de gelijkheid vail baare dageliik- 
lê beweeging , ald. De Aarde heeft haare draaiende beweeging eekreffen. 
door de fchuinschheid van den flag, die haar in beweeging gebrast heeft 
«n zij is hooger geworden aan den Equator door de werking van de middel- 
punt -fchutiwende kracht, 76. De Aarde heeft, door de kracht van haare 
draaiende beweeging, en de_onderlinge aantrekking van alle haare deelen, 
o® gedaante van eene fpheroïde aangenoomen, waarvan de twee fpilUn tot 
elkanderen ftaan , als tweehonderd negen en twintig tot tweehonderd der- 
tig, dat IS te zeggen dat zij omtrent zes en eene halve mijlen aan elk eind 
van de_ middellijn van den Equator meer verheven is dan onder de Poolen , 78. 
Het binnenfte van den Aardbol is niet ledig , noch met eene zeer digte ftof 
Sevuld» maar oct eene ftoffe, ten naaften bij als die van de oppervlakte; 
be« 
\ 
/ 
