DE NATUURLYEE HISTORIE 
om zo te fpreeken, kan byhouden , en haar in haare gangen volgen, zonder 
zig, of in de oneindigheid van de ruimte, of in de duifterheden van den 
tyd, of in het onbepaald getal van de zarnenvoeging der wezens te verlie- 
zen. Laat de menfch zynen geeft op eenig voorwerp veftigen-; zo hy wel 
ziet, neemt hy in zynen voortgaande werking de regte lyn, doorloopt de 
minil: mogelyke ruimte , en gebruikt den minft mogelyken tyd om zyn oog- 
merk te bereiken : hoe veele opmerkingen , hoe veele zamenvoegingen 
van denkbeelden heeft hy reeds noodig , om niet op de fchuinlche lynen te 
komen ; om op de valfche fpooren , de holle wegen , de doodloopende bypa- 
den te vermyden! deze immers vertoonen zigdeeerfte, en in zo grooten 
getale, dat de keuze van het waare pad de grootfte nauwkeurigheid in het 
oordeel onderftek. Dit is egter mogelyk, dat is te zeggen , het is niet bo- 
ven de kragten van een juiften en fterken geeft; hy kan regtuit voortgaan , 
en de lyn volgen , zonder daarvan af te wyken. Zie daar zyne veiligfte en 
minft wankelende wyze van gaan : maar hy volgt de regte lyn om tot een 
ander punt te komen ; en zo hy een ander punt wil bereiken , kan hy daar 
niet toe komen , zonder tot eene tweede lyn over te ftappen ; de draad zy- 
ner denkbeelden is een dunne draad, die zig in de lengte uitilrekt, zonder 
andere afmeecingen te hebben ; de Natuur, daarentegen , doet niet een ftap 
die zig niet in alle rigtingen uitftrekt; voorwaards gaande, breidt zy zig 
tevens ter zyden , en naar boven uit ; zy doorloopt en vervult alle drie de- 
ze afmetingen gelyk; en, terwyl dus de menfch flegts een punt bereikt, 
bereikt zy het geheel, komt zy tot de vaftheid, omvat daarvan den om- 
trek en doordringt de mafla in alle derzelver deden. Wat doen onze Phi- 
diaflhn , wanneer zy eene gedaante geeven aan de logge ftof ? door kragt 
van kunft en tyd brengen zy het zo verre dat zy eene oppervlakte maaken, 
die het uitwendige van het voorwerp, dat zy zig voorgefteld hebben, 
naauwkeurig vertoont ; yder punt dier oppervlakte, welke zy gefchapen 
hebben, heeft hen duizend zamenvoegingen gekoft: hunne geeft is regtuit 
A^oortgegaan, op zo veele lynen als ’er trekken in him beeld zyn; de minfte 
afwyking zou het mismaakt "hebben; dat marmer, zo volmaakt dat het 
fchynt te leeven, is derhalven niet dan eene menigte van punten, waartoe 
de kunftnaar niet dan met moeite en by opvolging gekomen is , omdat de 
menfchlyke geeft niet dan ééne afmeting tevens aanvat , en onze zintuigen 
zig niet dan tot de oppervlakte bepaalen , zonder dat wy de ftoffe , die wy 
flegts van buiten behandelen , flegts affehaaven , kunnen doordringen. De 
Natuur, integendeel, weet haar te brouwen, en tot den bodem toe te roe- 
ren ; zy brengt haare vormen voort door byna oogenbliklyke daaden ; zy 
ontwikkelt dezelve, door haar in drie afmetingen tevens uit te ftrekken: 
ter zelfde tyd, dat haare beweging over de oppervlakte gaat, werken de 
doordringende kragten , waardoor zy bezield wordt , op het binnenfte ; yder 
klompje wordt doordrongen; het kleinft ondeelbaar deeltje, zodra zy het 
wil gebruiken, is genoodzaakt te gehoorzaamen ; zy werkt derhalven in al- 
lerhande rigtingen, zy arbeidt voorwaards, agterwaards, naar onderen, 
naar boven, ter regter- en ter Jinker-zyde, van alle kanten te gelyk, enzy 
