i8 
de natuurlyke historie 
lyke werktuigen , dewyl de krankzinnige zyne ziel heeft , even gelyk een 
ander ; dewyl nu van inenfch tot menfcli , wapin alles geheel gelykvormig 
en volmaakt gelyk is, zulk een klein verfchil, dat men het op generleije 
wyze , dan door de uitwerkzelen ondekken of aanwyzen kan , genoeg is om 
het denkvermogen te verdelgen of het zelve te beletten, van in wezen te 
geraaken , moet men zig dan verwonderen, dat het nooit opkome in den 
aap , die daar het beginzel niet van heeft. 
De ziel, in ’t algemeen, heeft zyne eigene werking onafliankeJylc van 
de ftof; maar dewyl het aan haaren Godlyken Maaker behaagd heeft 
haar met het lighaam te vereenigen, zo hangt de uitoefening van haare 
byzondere werldngen van de gefteidheid der floflyke geleeding en werktui- 
gen af, en deze afhatikelykheid van het ftoflyke blykt niet llegts uit het 
X'oorbeeld van den krankzinnigen , maar wordt zelfs bewezen door de voor- 
beelden van een’ zieken, die ylt, van een gezond menfeh, die llaapt, van 
een eerllgeboren kind , dat nog niet denkt , en van een afgeleefden *grys- 
aart, die niet meer denkt. Het fchynt zelfs, dat het voornaam uitwerkLl 
der opvoeding minder is de ziel te onderregten, of haare geeftJyke werkin- 
gen te bepaalen , dan de ftoflyke werktuigen te wyzigen , en aan dezelve 
den gunftigften ftaat voor de oeffening van het denkend beginzel te geeven. 
Daar zyn nu twee opvoedingen, die my toefchynen zorgvuldig onder- 
fcheiden te moeten worden, omdat derzejver voortbrengzels, of uitwerkze- 
len zeer verfchillende zyn. De opvoeding, of onderwyzing, welke door 
het individu gegeeven wordt , en die aan den menfeh en aan de dieren ge- 
meen is; en de opvoeding van de foort, welke niet dan tot den menfeh 
behoort. Een jong dier leert, zo door aanzetting, als door voorbeeld, in 
cenige wecken ouderdoms, alles doen wat zyn vader en moeder doen; een 
kind, daarentegen, heeft jaaren noodig, om dat het by zyne geboorte on- 
vergelykelyk minder gevorderd , minder fterk, en minder geformeerd is, 
dan de kleine dieren zyn ; ’t is het zelfs zo weinig , dat het in dezen eerften 
tyd , ten opzlgte van den geeft , nog niets is , in vergelyking van ’t geen 
het ten eenigen dage moet zyn. Het kind is derhalven veel traager in het 
ontvangen van die opvoeding, welke het zelve van een enkel wezen, zyne 
moeder , bepaaldelyk ontvangt ; maar om de eigen reden wordt het vatbaa- 
rer voor die van de foort; de menigvuldige hulp, de geduurige zorgen, 
welken zyn ftaat van zwakheid een tyd lang vordert, onderhouden, ver- 
meerderen de verknogtheid der ouderen ; en door het lighaam te bezorgen , 
kweeken zy den geeft aan : de tyd , welken het eerfte noodig heeft om fterk- 
te te krygen , komt ten voordeele van den laatften ; de meefte dieren zyn ten 
opzigte van de vermogens des lighaams meer gevorderd op de twee maan- 
den, dan het kind op de twee jaaren; daar wordt derhalven twaalfmaal 
meer tyds aan zyne eerfte opvoeding befteed, zonder de voordeden der vol- 
gende te rekenen , zonder in aanmerking te neemen , dat de dieren zig van 
hunne jongen los maaken zodra zy hen in ftaat zien om voor zig zelven te 
zorgen ; dat zy zig van dien tyd af, van malkanderen fcheiden, en weJhaaft 
mal’kanderen niet meer kennen ; zo dac alle verbintenis , alle opvoeding 
