22 
de natuurlyke historie 
En deze gelykheid van bewegingen , die _ niet anders is dan het na- 
tuurkundige, het lighaamlyke der navolging, is ook zo volkomen niet als 
de gelykheid van maakzel , daar zy egter als een onmiddelyk uitwerkzel uit 
voortvloeit 5 de aap gelykt door ’t lighaara en de ledemaaten meer naar den 
menfch, dan door ’t gebruik dat hy daar van maakt. Zo men denzelven 
met eenige aandagt befdiouwt, zal men ligt bemerken, dat allezyne bewe- 
gingen, fchielyk, met rukken afgebroken zyn ; en dat men om dezelve 
met die van den menfch te vergelyken, zou moeten onderftellen dat zy 
een ander meetfnoer, eene andere zetmaat hebben; alle de verrigtingen 
van den aap zyn verbonden met zyne opvoeding, die louter dierlyk is , zy 
Ichynen ons belachlyk, onbegaanbaar, buitenfpoorig , omdat wy ons in 
de maat vergiffen, door dezelve tot ons over te brengen, met onze verrigtin- 
gen te vergelyken, en om dat de eenheid, die hun tot maat moet dienen, 
zeer verfchillende is van de onze; dewyl zyne natuur levendig , zyn gcllel 
heet, zyne inborft geil is, dewyl hy zyne aandoeningen door de opvoeding 
geheellyk niet heeft leeren maatigen of verzagten, zo loopen alle zyne verrig- 
tingen in ’t uiterfte, en gelyken meer naar de bewegingen van een krank- 
zinnigen, dan naar de bedryven van een bedaard menfch of zelfs dier; het 
is om die zelfde oorzaak , dat wy hem zo onleerzaam vinden , en dat hy zig 
naar de gebruiken , welken men hem wil doen aanneemen , zo bezwaarlyk 
fchikt; hy is ongevoelig voor liefkozingen, en is gehoorzaam alleen aan 
de kaftyding; men kan hem als gevangen houden, maar niet eigenlyk tam 
maaken of tot een huislyk dier formeeren; fteeds droevig of weerbarftig , 
fteeds tegenllreevende , knarfetandende , dwingt men hem meer tot onder- 
werping dan men hem tam maakt ; ook heeft de foort nooit ergens onder de 
huislyke of tamme dieren behoort. De aap is dus nog verder van den 
menfch verwyderd dan de meeffe andere dieren , want de onderwerpelykheid 
onderflelt eenige overeen komft, eenige gelykheid tuffehen hem die geeft, 
en hem die ontvangt ; het is eene betrekkelyke hoedanigheid, die niet kan 
geoeffend worden , dan wanneer van weerskanten een zeker getal gemeene 
eigenfehappen plaats hebben, die niet van malkanderen vcrfchillen dan om 
dat zy in den meefter daadlyk in den onderwerpeling lydelyk zyn. Het ]y- 
delyke nu van den aap, heeft minder overeenkomlt met het daadlyke van 
den menfch , dan het lydelyke van den hond of van den olyfant , welken 
men llegts wel behoeft te behandelen om hun de zagte en zelfs tedere gevoe- 
lens van eene waare verknogtheid , van eene vrywillige gehoorzaamheid, 
van eene ongedwongen dienffvaardigheid , en van eene onwankelbaare 
trouw, mede te deelen. 
De aap is dan in zyne betrekkelyke hoedanigheden op grooterenafftand van 
den menfch dan de meeffe andere dieren ; ook verfchilt hy veel van denzel- 
ven in geffel. De menfch kan in alle lugtffreeken woonen; hy leeft, hy 
vermenigvuldigt in die van ’t Noorden , en in die van ’t Zuiden ; de aap kan 
bezwaarelyk in gemaatigde landen leeven, en niet dan in de heetffe landen 
voortteelen: Dit verfchil in het temperament onderflelt meer vcrfclullen 
