2 
D 
E natuürlyke historie. 
dio: is zHn een gevoel, dac hem natuurlijk eigen is, en deugden, cene rcgt- 
rlapene iiel inlepla^ al wat uit die k.ivere bron^ pmfpriiit, draagt het 
Itenmcrk der waarheid ; het verfpreidt een zoo j>e>dcr J 
linc der dwaaling het niet verduisteren kan; deszelfs baarbhjkhjkheid is zoo 
groot, dat het noch redeneering, noch aarfeling, noch twijtel duldt en gcc- 
nen anderen nmtftok heeft dan de overtuiging. _ , 
De maat der onzeekere dingen maakt hier mijn onderwerp uit, ik zal trag- 
ten enie-e regelen optegeeven om de betrekkingen van het w aar fchijn lijke , 
de graaden der waarlchijnlijkheid, het gewigc der getuigenisfen ,den mv^oed 
der kansfen, de nadoelen van het waageii te fchatten en om te gelijk over de 
wezenlijke waarde van onze hoop en vrees te oordeelen. 
II. Daar zijn waarheden van verfchillende foorten , zeekerheden van ver- 
fchillenden rang, waarfchijnlijkheden van -verfchillende graaden. De waar- 
heden, die zuiver verftandlijk zijn, gelijk die der Meetkonst , zijn alle tot 
waarheden van omfchrijving bepaald ; om het moeijelijkst yraaglluk optdos- 
fen heeft men het flegts wel te verdaan en daar zijn in de rekenkunde en in de 
andere weetenfehappen , die enkel befpiegelmide zijn. geene andere moeije- 
lijkheden dan de ontwarring nctgeen wij er in gebragt hebben en de ont- 
hindimr van d- kuoopen, welke ’s menfehen geest zig heeft bemoeid te leg- 
^ ' cn coctehaalen, volgens de omfchrijvingen en onderftellingcn welke de 
crondflagen het weefzel van die weetenfehappen uitmaaken. Alle derzelver 
voordellen kunnen altijd klaar betoogd worden , omdat «en altijd van el^ 
deezer voordellen kan opklimmen tot andere voorgaande voordellen , die 
mpr dezelve van eenen aart zijn; envandecze weder tot andere, en dus tot 
de omfchrijvingen toe. Om die reden is het dat de eigenlijk gezegde baar- 
bliiklJjkheid tot de meetkundige weetonfehappen , en tot haar be- 
loon\ want men moet de baarblijklijkheid van redeneering onderfcheiden van 
de baklijklijkheid, die ons door de zinnen aangebragt wordt, dat is te zeg- 
gen, dckdaudlijke baarblijklijkheid van het liglmmlijkgezigt; dit is met 
Lders dan cene duidlijke gewaarwording van voorwerpen ot beelden; de an- 
derf s eene vergelijking van naar elkanderen gelijkende, of van even gelijke, 
voorwerpen ; of liever zij is het onmiddeJijk begrip van derzelver gelijk- 
In de natuurkundige weetenfehappen wordt dc baarblijklijkheid ver- 
vangen door de zeekerheid; de baarblijklijkheid is met vatbaar voor afmee- 
omdat zij llegts cene voHlrekte eigenfehap heeft, namelijk de zuivere 
ontkenning of bevestiging van de zaak , welke zij aantoont ; maar de zeeker- 
heid, nooit volftrcktftellig zijnde, heeft betrekkingen , wdke men vergelij- 
ken moet en waarvan men de grootheid kan waardeeren. De natuurkundige 
zeekerheid, dat is, de zeekerde zeekerheid van alle, is.egter met anders dan 
de bijna oneindige waarfchijnlijkheid dat eene uitwerking, eene gebeurtenis, 
die nooit gemist heeft te gebeuren, wederom gebeuren zal; bij voorbeeld; 
naardien df zon altijd is opgegaan, is het ook daarom natuurkundig zeekcr 
SS zr«orgen zal opgaanfgfweest te zijn is eene reden om te zijn; maar 
