aaniiangzel tot de historie van den MENSCH. j 
eens begonnen te zijn te beftaan is ook eene reden om optehouden te beftaan ; 
cn bij gevolg kan men niet zeggen dat het even zecker is dat de zon altijd zal 
opgaan , tenzij men onderftelle dat zij te vooren van eeuwigheid aanwezig 
geweest zij , gelijk _ zij in het vervolg van eeuwigheid beftaan zou, anders zal 
zij eindigen, naardien zij begonnen is. Want wij moeten niet over het toe- 
koomende oordeelen dan door het befchouwen van het voorledcne,- als eene 
zaak altijd geweest is, of altijd op dezelfde wijze gefchied is, moeten wij 
ons verzeekerd houden dat zij altijd op die zelfde wijze zijn, of gefchieden zal : 
m verftaa ik cenen zeer langen tijd en niet eene volltrekte eeuwig- 
I ••j t^ockooniend. altijd nooit meer dan gelijk aan het voorlcdenc 
altijd.^ Het volftrekte, van welken aart het ook zij, is noch in de Natuur 
noch in ’s menfchen geest. De menfchen hebben als gewoonc en natuurlijke 
uitwerkzelen befchouwd alle de gebeurtenisfen , welke die foort van natuur- 
kundige zeekerheid hebben ,• eene uitwerking, die altijd gebeurt , verwon- 
h d^arentegens zou een verfchijnzel , dat zig nooit vertoond 
hadde, of dat, altijd op dezelfde wijze gefchied zijnde, ophouden zoude te 
ge curen, of op eene andere wijze gebeuren zoude, ons met reden verwon- 
deren en zou eene gebeurtenis zijn, die ons zoo buitengewoon zou Voorkoo- 
inen dat wij het als bovennatuurlijk zouden befchouwen. 
ly. Die natuurlijke uitwerkingen, die ons geene verwondering baaren, 
bezitten egter alles wat ons verwondering verwekken moest,* welk een zaa- 
menloop van oorzaaken, welke bijeenvoeging van beginzelen wordt ’er niet 
vereischt om een enkel infekt, eene enkele plant voorttebrengen ! welk eene 
verbaazende vermenging van eerlle beginzelen van beweegingen, vanveer- 
kragcen in het dierlijk werktuig! De kleinfte werken der Natuur zijn voor- 
werpen van de grootile bewondering. Dat wij niet verwonderd zijn over alle 
ueeze wonderen is omdat wij in deeze waereld van wonderen geboren zijn, 
dat WIJ die altijd gezien hebben, dat ons verftand cn onze oogen ’er evenzeer 
aan gewoon zijn, dat zij alle, eindelijk, voor ons geweest zijn en nog na 
ons wezen zullen. Zoo wij in eene andere waereld geboren waren met een 
lighaam van een ander maakzel en met andere zinnen, zouden wij andere be- 
trekkingen met de uitwendige voorwenden gehad hebben, wij zouden andere 
wonderen gezien hebben en wij zouden *er niet .o meer over verwonderd ge- 
^veest zijn; deeze en geene zijn gegrond op onze onkunde omtrent de oor- 
zaaken eji op de onmogelijkheid van het wezenlijke der zaaken te kennen 
waarvan hét ons alleen gegund is de betrekkingen gewaar te worden, welke 
zij met ons zelven hebben. 
Daar zijn dan twee wijzen van de natuurlijke uitwerkzelen te befchouwen ; 
de eerde is dezelve te zien gelijk die zig aan ons vertoonen, zonder op de 
oorzaaken acht te Haan , of liever zonder oorzaaken voor dezelve te zoeken * 
de tweede is de uitwerkingen te onderzoeken, met inzigt om dezelve tot be- 
ginzelen en tot oorzaaken te brengen,* deeze twee oogpunten zijn zeer ver- 
Ichillcndc en brengen verfchillende redenen tot verwondering voort/ het een 
A 2 ' 
