DE NATUURLYKE HISTORIE. 
’4 
verwekt de gewaarwording der verwondering en het ander zal het gevoel 
van bewondering in ons doen geboren worden. 
V. Wij zullen hier flegts fpreeken van die eerfte wijze van de uitwerkingen 
der Natuur te befchouwen,* hoe onbegrijplijk, hoe zaaingerteld zij ons ook 
voorkoomen, wij zullen dezelve als de baarblijklijklle en cenvoudigfte en en- 
kel uit derzelver uitkomften beoordeelen,' bij voorbeeld, wij kunnen niet 
begrijpen , noch zelfs bedenken waarom de Hof aantrekt en wij zullen ons te 
vreden houden met vcrzeekerd te wezen dat zij wezenlijk aantrekt; dan zul- 
len wij ook Hellen dat zij altijd aangetrokken heeft en altijd zal blijven aan- 
trekken: eveneens is her gelegen met de andere verfchijnzelen vanallerleie 
foort, hoe onbegrijplijk zij ons mogen voorkoomen, wij zullen die geloo- 
ven, als wij zcekcrzijn dat zij zeer dikwijls gebeurd zijn, wij zullen ’er aan 
twijfelen, als zij zoo menigmaalen gemist als gebeurd zijn ; wij zullen dezelve, 
eindelijk, ontkennen, als wij meenen zeeker te zijn dat zij nooit gebeurd 
zijn ; in een woord, naar dat wij dezelve gezien en erkend, of het tegendeel 
gezien en erkend hebben. 
Maar is de ondervinding de grondflag van onze natuurkundige en zeden- 
kundige kennis , de analogie is Als wij zien 
dat eene zaak doojjeaa*'" zekere wijze gebeurt, zijn wij door onze 
ondervinding verzekerd dat zij wederom op die wijze gebeuren zal , en als 
men ons verhaalt dat cene zaak op deeze of geene wijze gebeurd is, als die 
feiten overeenHemming, of analogie met andere feiten hebben, welke wij 
door onszelven kennen , dan gelooven wij dezelve ; integendeel, als het feit 
geene analogie met de gewoone uitwerkingen heeft, dat is, met de dingen, 
die ons bekend zijn, moeten wij ’cr aan tv-ijfelen en, is het regtHreeks Hrij- 
dig met hetgeen wij kennen, dan aarfelen wij niet om het te ontkennen. 
VI. De ondervinding en de analogie kunnen ons verfchillende zeekerhedeii 
gceven, die bijna even groot enfomtijdsvan denzelfden aart zijn ; bij voorbeeld, 
ik ben bijna zoo zeeker van het bellaan van de Had KonHantinopolen, die ik 
nooit gezien heb, als van het beftaan van de maan, welke ik zoo dikwerf 
gezien heb en dat omdat het groot getal getuigenisfen eene bijna even groo- 
te zeekerheid kan voortbrengen als de natuurkundige zeekerheid, als zij over 
dingen gaan , die eene volkoomcne overeenkomst hebben met die , welke wij 
kennen. De natuurkundige zeekerheid moet afgemeecen worden door eene 
oneindige menigte waarfchijnlijkheden, naardien die zeekerheid voortgebragt 
wordt door eene volflandige reeks van waarneemingen , welke uitmaaken het- 
geen men de Ondervinding van alle tijden noemt. De zedenkundige zee- 
kerheid moet afgemeeten worden dooreen minder getal waarfchijnlijkheden 
naardien zij flegts een zeker getal overeenkoniHen met hetgeen ons bekend is 
onderflelt. 
Laaten wij eens eenen menseh onderflellen , die nooit iets gezien , iets ge- 
hoord zoude hebben, en laaten wij eens onderzoeken hoe het geloof en de 
twijfeling in zijnen geest zullen ontflaan ; onderflellen wij dat hij. voor het 
