AANHANGZEL TOT DE HISTORIE VAN DEM MENSCH. $ 
eerst getroffen worde door het gezigt van de zon ; hij ziet haar boven aan 
den hemel fchitteren, hij ziet haar vervolgens daalen, en eindelijk verdwij- 
nen; wat kan hij daaruit befliiiten? Niets anders dan dat hij de zon gezien 
heeft, dat hij haar eenen zekeren w^eg heeft zien volgen en dat hi] haar 
niet meer ziet; maar dat hemellicht verfchijnt en verdwijnt des anderendaags 
weder; dit tweede gezigt is eene eerfte ondervinding, die in hem de hoop 
moet opwekken van de zon te zullen wederzien en hij begint te gelooven dat 
zij wei weder zoude kunnen koomen ; maar hij twijfelt ’er egter zeer aan ; de 
zon verfchijnt op nieuw ; dit derde gezigt maakt eene tweede ondervinding 
uit, die de twijfeling van eene derde verfchijning zoo veel vermindert als zij 
de waarfchijnlijkheid daarvan vermeerdert; eene derde ondervinding doet die 
zoo aangroeijen dat hij weinig meer twijfelt of de zon zal ren vierde maale 
weder koomen; en in kort, als hij dat hemellicht rcgelmaanglijk tien, twin- 
tig, honderd maaien agter elkanderen heeft zien vcrfchijnen en verdwijnen 
zal hij zeeker meenen te zijn dat hij het altijd zal zien verfchijnen , verdwij- 
nen en zig op dezelfde wijze beweegen ; hoe meer diergelijke waarncemin:- 
gen hij hebben zal, hoe grooter de zcekerheid zal wezen dat hij morgen de 
zon zal zien opkoomen; elke 'ivaarneeming, dat is, elke dag brengt eene 
waarfchijnlijkheid voort en de fom van die waarfchijnlijkheden , met etkande- 
ren vereenigd, verfchaft, zoo dra zij zeer groot is , de namurkundige zee- 
kerheid; men zal dan die zeekerheid altijd door getallen kunnen uitdrukken, 
als wij beginnen van den aanvang van den tijd onzer ondervindingen het zal 
met alle de andere uitwerkzelen der Natuur even eens gaan; als men, bij 
voorbeeld, hier den ouderdom der waereld en van onze ondervinding op zes 
duizend jaaren Hellen wil,, is de zon niet meer voor ons opgegaan dan 
2 millioen en 190 duizend maaien , en naardien , van den tweeden dag af dar 
zij opgegaan is de waarfchijnlijkheden dat zij des anderen daags opgaan zal 
vermeerderen,- als de reeks i , 2 , 4, 8, 16, 32, 64.... of 2»-'. Dan 
zal men (als , in de natuurlijke volg- reeks der getallen, n gelijk is aart 
2,190000) dan zal men, zeg ik, 2»~* = 2». 189999 krijgen, hetgeen reeds 
een zoo ontzagchelijk groot getal is, dat wij ’er ons geen denkbeeld van kun- 
nen maaken en om dje reden moet men de natuurkundige zeekerheid bcfcliou-' 
wen als beftaande uit een oneindig geem waanchijnlijkheden, want als men 
den dag der fchepping flegts twee duizend jaaren ccrugfchuifc, wordt dit ont- 
zagchelijk getal waarfchijnlijkheden 2*®®° maal grooter dan 2».i*99»9. 
VII. Maar het is zoo geraaklijk niet de waarde der analogie tefchatten,, 
noch bijgevolg de maat van de zedenlijke zeekerheid te vinden ; het is wel de 
graad van waarfchijnlijkheid die de kragt van eene redeneering bij analogie 
uitmaakt, en de analogie is in zigzelve niet anders dan de fom der betrekkin- 
gen met de zaaken, die reeds bekend zijn; maar egter zal, naar maate die 
fom of die betrekking in het algemeen min of meer groot zal zijn, de gevolg- 
(a Wk zeg voor ons, of liever voor onze waereldffreek , want het zou niet volftreks 
waar zijn in de poolftreeken, 
^ 3 
