AANHANGZEL tot de historie van den IMENSCH. 17 
Ditvraagfluk wierdc mij het eerst voorgefteld door wijlen den lieer Cramer, 
beroemd Hooglceraar de Wiskunde te Geneve, op eene reis, welke ik in 
het jaar 1730 naar die ftad deed; hij zeide mij dat het te voren was voorge- 
fteld door den Heer Nkolaas Bernouilli aan den Heer de Moïs’tmor.t 
gelijk n;en het ook indedaad vindt in het werk van dien fchrijver, getijteld: 
Anal^fe des jeux de hazard, p. 402 & 407 ^ Ik dagt enigen tijd op die 
vraag zonder ’er de knoop van te vinden;: ik kon niet zien dat het mogelyk 
was de wiskundige berekening met het gezond verftand overeentebrengen , 
zonder ’er enige zedenkundige aanmerkingen in te laaten koomen, en den 
HeerCRAMER mijne denkbeelden medegedeeld hebbende, zeide hij 
(a) Zie hier wat ik toen den Heer Cramer iu gefchrift daarvan liet en van'hetwelk 
ik het oorfpronglijk affchrifc bewaard heb. „ De Heer Montmort vergenoegt zig den 
„ Heer Bernouilli te andwoorden dat het evenredige gelijk (laat met de fora van da 
11 17 i> |. enz- kroonen , tot in het oneindige vervolgd, dat is, en ik ge- 
„ loof niet dat men indedaad zijne wiskundige berekening betwisten konne , ondertusfehen 
verre van ’et eene oneindige fora voor te geaven, is 'er niemand, die bij zijn verftand is., 
,, welke er twintig, ja zelfs pen kroonen voor zoude willen geeven. 
,, De reden van die ftrijdigbeid tusfchen de wiskundige berekening en het gezond ver- 
„ ftand koomt mij voor te beflaan in de weinige evenredigheid, welke ’er is tusfchen het 
„ geld en het voordeel dat ’er uit fpriüt. Een wiskundige fchat het geld in zijne bereke- 
„ ning flegts volgens deszelfs hoeveelheid, dat is volgens deszelfs waarde naar het getal ; 
„ maar de zedekundige mensch moet het anders fchatten en enkel volgens het voordeel 
„ en het vermaak , dat het kan bezorgen ; het is zeeker dat hij zijn gedrag daarnaar moet 
„ houden en het geld niet fchatten dan naar evenredigheid van de voordeelen, welke 'er 
„ uit voortvloeijen en niet met betrekking tot de hoeveelheid, die, als zij zekere grenzen 
„ Qverfchreden is, geenzints zijn geluk zou kunnen vergrooten ; hij zou, bij voorbeeld, 
„ weinig gelukkiger zijn met duizend millioenen dan met honderd, noch met honderd 
„ duizend millioenen gelukkiger dan met duizend millioenen; dus zou hij., -boven zekere 
,, grenzen, zeer kwalijk doen zijn geld te waagen. Als, bij voorbeeld, tien duizend 
,, kroonen alle zijne bezittingen uitmaakten , zou hij zeer kwalijk doen die te waagen, en 
„ hoe gewigtiger die tien duizend kroonen voor hem zijn zullen, hoe kwalijker 'hij 'haii- 
j, d£l6n zal; ik denk dan dat hij oneindig kwalijk zou doen, zoo lang die tien duizend 
„ kroonen een deel van zijne behoefte zullen uitmaaken, dat is, zoo lang die tien dui- 
,, zeiid kroonen hem volftrekt nodig zullen zijn om te leeven, gelijk hij opgevoed is eit 
„ altijd gelectd heeft: als die tieto duizend kroonen een deel van zijnen overvloed uir- 
„ maaken, heeft hij minder ongelijk en hoe kle.ner Uee, ,va„ zijnen overvloed zijn zuN 
„ Icn , hoe minder hij kwalijk zal handelen ; maar zijn ongeiijk zal nooit nieis zijn tei> 
„ zij hij dat gedeelte van zijnen overvloed als onverfchillig kan befthouwen, of wel’tenzij 
„ hij ds gelfoopte fom als noodzaaklijk bsfehouwt om in een oogmerk te Ilaagen, d. t hem-, 
„ naar evenredigheid, zoo veel vermaak zal doen als deeze zelfde fom grooter is dan die, 
„ welke hij waagt, en voor deeze wijze van een toekoomend geluk te befchouwen kan men 
„ geene regelen opgeeven; daar zijn -lieden, voor welken de hoop zelve een grooter 
„ vermaak rs dan ’t geen zij genieten zouden door hun inzet.te gebruiken; om dan over alle 
„ deeze dingen met meer zeekerheid te redeneeren , zou men enige beginzelen moeten 
„ vastftellen: ik zou, bij voorbeeld, zeggen _dat het nodige gelijk ftaat aan de fom, weK 
„ ke men genoodzaakt is te verteeren om te blijven leeven gelijk- men altoos geleefd heeft; 
het nodige voor eenen Koning zal, bij voorbeeld, tien millioenen renten zijn (want 
,, een Koning die minder hadde, zou een arme Koning zijn ) : het nodige voor een’ man 
„ van rang zal tien duizend livres renten zijn (want een aanzienlijk man, die minder 
„ hadde, zou een arm heer zijn) : het nodige voor eenen boer zal vijf honderd livres zijty. 
XVllL Deeh C 
