DE NATUURLYKE HISTORIE. 
38 
1,0,0; in de fchaal van vier, waarin men flegts de vier talletters 0,1,2 
en 3 zoude gebruiken, zouden ’er vier vcreischt worden, te weeten, 
ï, 2, 1,0; in de fchaal van drie, vijf, namelijk, i, o, a, o, i ; en 
eindelijk in de fchaal van twee, zeven, te weeten i, i, o, o, i, o, o, 
om honderd uittedrukken. 
XXVII. Maar welke is nu van alle deeze fchaalen de gemaklijkfle, welke 
is die, die men de voorkeur hadde moeten geeven? Voor eerst is het zee- 
ker dat de fchaal van tien fchielijker werkt dan alle die, welke daar beneden 
zijn, dat is fchielijker dan de fchaalen, die llegts tot negen op zouden klim- 
men, of tot agt, of tot zeven, of enz. haardien de getallen in dezelve min- 
der plaats inneemen ; alle die laagere fchaalen hebben dan min of meer van 
het gebrek van ecne al te lange uitdrukking, een gebrek, dar anders door 
geen een voordeel vergoed wordt dan dat, dat nien flegts twee talletters 
I en o in de fchaal van twee zou gebruiken, drie talletters 2, i en o in de 
fchaal van drie, vier talletters 3 , 2, i en o in de fchaal van vier, enz. het- 
geen, als men het wel opneemt, geen voordeel is, naardien ’s menfchen ge- 
heugen zeer gemaklijk eengrooter getal onthoudt, gelijk tien of twaalf, en 
nog meer als het nodig is. 
Hieruit kan men gemaklijk befluiccn dat alle de voordeelen, welke Leib- 
NiTZ ondcrftcld heeft in de rekenkundige fchaal van twee gelc'^en te ziin 
bepaald zijn tot het vcridaaren van zijn Chineesch raadzel; want hoe zou 
het mogelijk zijn groote getallen met die fchaal uittedrukken, hoe zou men 
die kunnen behandelen en welke weg zou ’er zijn om de berekeningen te ver- 
korten, of gemaklijk te maaken, welker uitdrukkingen al te breedvoerig zijn? 
Het gcccil tien is d<in met leden boven alle de mindere getallen verkozen 
maar wij zullen nu zien dat men het dat voordeel niet moest toeftaan boven 
alle de andere hoogerc getallen. Ecne rekenkunde, welker fchaal het getal 
twaalf tot wortel zou gehad hebben, zou veel gemaklijker geweest zijn , de 
groote getallen zouden minder plaats beflagen hebben en de breuken zouden 
te gelijk ronder geweest zijn ; deeze waarheid hebben de menfchen zoo wel 
gevoeld, dat zij, na eerst de rekenkundige fchaal van tien aano-enoomen te 
hebben, zig egeer nog van de fchaal van twaalf bedienen; men telt dikwijls 
bij dozijnen, bij dozijnen van dozijnen of grosfen: de voet is in de fchad 
van twaalt de derde niagt van de lijn, de duim de tweede magt. ' Men neemt 
het. getal twaalf voor eenheid; het jaar wordt in twaalf maanden verdeeld 
de dag in twaalf uuren, de dierenriem in twaalf tekenen, de franfche ftui- 
ver in twaalf penningen; alle de kleinfte oflaagfte maaten neemen het getal 
twaalf aan , omdat men het door twee, door drie, door vier cn door zes 
verdeelen kan ; in plaats dat tien flegts door twee en vijf verdeeld kan wor- 
den, dat een wezenlijk verfcliil maakt in de beoefening tot gemak van de be- 
rekeningen en maaten. Daar zouden in deeze fchaal flegts twee talletters 
meer vereischc worden, ecne om tien aantewijzen en eene om elf te bedui- 
den , waar mede men eene rekenkunde zoude hebben, die veel gemaklijker 
te behandelen ware dan onze gewoone rekenkunde. 
Men zou, in plaats van twaalf, tot wortel van de fchaal wel een getal 
