DE N A T U U R L Y K E HISTORIE. 
17a 
Ondeedkundigen , dat ik mij daarmede hier niet bezig behoef te houden-; 
maar die klierachtige lighaamen, die foort van vrugcen,. welke de wijfjens 
draagen, en aan welke wij gedeeltelijk onze eigen tceling verfchuldigd zijn, 
waren flegts zeer oppervlakkig waargenoomen en niemand hadt voor mij ver- 
moed waartoe zij dienen inoeften-, noch derzelver waare bellemming gekend, 
welke is het zaadvogt te zijgen en het in hunne binnenlle holte te behouden , 
even gelijk de zaadblaasjens dat van de mannetjens bevatten. 
De eierllokken of zaadballen der wijfjens zijn dan in eenen geftadigen ar- 
beid van de huwbaarheid af tot de onvrugtbaarheid toe. In de foorten, 
■waarin het wijf jen maar eens in een jaar riclig W'ordt, grocijen gewoonlijk 
llegts een of twee klierachtige lighaamen op eiken zaadbalen fomtijds maar 
cp eenen; zij zijn volkoomen rijp ten tijde der ritfigheid, van welke zij. de 
aanleidende oorzaak fchijnen te zijn ; het is ook geduurende dien tijd dat zij 
het vogt, in hunne holligheid bevat, laaten loopen en zoo als die be- 
waarplaats uitgeput is, en de zaadbal haar geen vogt meer levert, houdt de 
ritfigheid op en het wijfjen heeft geenen trek meer om het miannetjen te ont- 
vangen; de klierachtige lighaamen., die dan al hun werk volbragt hebben, 
beginnen te verllcnsfen , zij zakken in, droogen langzaamerhand uiten ver- 
hoppen eindelijk geheel , terwijl zij llegts een klein lidteken op het vel van 
den zaadbal' agterlaaten. Het volgend jaar ziet men, voor den tijd der rit- 
ligheid , nieuwe klierachtige lighaamen op de zaadballen groeijen, maar 
«ooit op dezelfde plaats daar de voorigc waren; dus zijn de zaadballen van 
die wijfjens, die flegts eens in een jaar ritfig worden, flegts tvvee of drie 
maanden in arbeid, in plaats dat die- der vrouw, welke in alle jaargetijden 
ontvangen kan ,. ch welker ritfigheid, zonder zig dnidlijk tevertoonen, eg- 
ter duurzaam en ze'lfs geduurig is, ook in eenen geftadigen arbeid zijn, de 
klierachtige lighaamen groeijen ’er te alle tijden op, daar zijn altijd enige 
die volkoomen rijp zijn, andere die tot hunne rijpheid naderen, en andere in 
grooter getal , die verhopt zijn en die flegs hun lidteken op de oppervlakte 
van den zaadbal agtergelaaten hebben. 
Men ziet uit de waarneeming van den Heer Ambrosius Bertra-ndi, 
hier boven aangehaald, dat, als die klierachtige lighaamen te herk groeijen, 
zij in alle de teeldeclen eene zoo hevige hitte veroorzaaken, dat men haar 
de mazende moer genoemd heeft; zoo ’er iets is dat dezelve hillen kan, is 
het de ontlasting van dat overvloedig- zaadvogt , dat in al te groote hoeveel- 
heid door die al te vermogende klierachtige lighaamen is afgefcheiden ; de 
onthouding brengt: in dat geval de noodlotdghc uitwerkingen voort; want 
als deeze ontlasting niet begunhigd wordt door het gebruik van den man en 
door de ontvanging, die ’er uit voort moet koomen, vervalt het geheel ge- 
hel der teeldeelen in cene prikkeling, en koorat tot zulk eene fpanning, dat 
’cr fomtijds de dood en dikwijls zinneloosheid op volgt. 
Het is aan deezen gehadigen arbeid van de zaadballen der vrouwen , ar- 
beid, die doof de bijna gehadige groeijing en verhopping van die klierachti- 
ge lighaamen veroorzaakt wordt, dat men de oorzaaken van een groot getal 
van de ziekten der vrouwen moet toefchrijven. De waarneemingen , door 
1 
