3 
DE NATUURLYKE HISTORIE 
geenerhande foort van leven of beweeging genieten; en het is door dit grooter ge*' 
tal van betrekkingen dat de Dieren wezcndlyk boven dc Planten, en de Planten 
boven de hlineraalen zyn. Wy zelve, zo \vy het ftoffelyk gedeelte van ons We- 
zen alleen in aanmerking neemen, zyn niet boven de Dieren, dan door eenigc 
betrekkingen meer , welken wy raet'de omringende voorwerpen hebben, gelyk als 
die, welken ons de tong en dc- handen gecven. En fchoon de Werken Aran den 
Schepper in zig zelven allen even volmaakt zyn, is het Dier egter, naar onze wy- 
ze van bevatten, bet volmaaktfle Werkftuk van de Natuur, terwyl de Menlch 
het Meefterftuk daar van is. 
Inderdaad wat aldryfveeren, wat al kragten,wat al werktuigen en beweegingen^ 
zyn in dat klem gedeelte ftof begreepen, ’t welk het lighaara van een Dier uit- 
niaakt! Wat al betrekkingen, welk eene overeenkomfl en wederkeerige werking 
tullchen de deelen! Hoe veele verbindteniflen, fdiikkingen oorzaaken, uit- - 
werkzels, beginzels, die allen tot het zelfde, oogmerk faraen loopen, en welken' 
wy niet kennen dan door de uitkomften, die zo moeij’elyk te begrypen zyn, dat 
zy daarom alleen ophouden van zig als wonderen voor ons te vercoonen, om 
dat wy, dezelve gewoon geworden zynde , ophouden daar aandachlig op te letten- ■ 
Hoe verwonderlyk dit Werk ons ondemiffchen moge voorkoomen, het is niet 
in elk aC«^v/iiUciijk Wcikituk Uai itet giuuirte wonder ligt, het is in de opvolging, 
in de vernieuwing , en in de diuiring der foorten , dat de Natuur geheel onbegry- - 
pelyk fchynt. Dat vermogen van hun’s gelyken voort te brengen, *t welk in de. 
Dieren en in de Planten huisveft, die foort van eenheid, die altoos beftaat, en- 
die eeuwig fchynt te zyn, die voortteelende kragt, die geduurig werkzaam isj 
zonder zig. ooit uit te putten, is voor ons eene verborgenheid, waar van bet 
fchynt, dat het ons niet geoorlofd is de diepte te peilen.- _ 
Want de onbezielde ftof, die fteenen, die kley, die onder onze voeten 
is, heeft wel eenige eigenfehappen : Derzelver beflaan alleen onderftelt ’er verfohei» 
dene, en de rninft bewerktuigde ftof laat niet na, uit kragt van haar beftaan eene 
oneindige menigte betrekkingen met alle andere deelen van het Heelal te hebben, 
Wy zuilen met zommige Philofophen niet zeggen, dat de ftof, onder welke gedaan- - 
te zy beftaa , haar beftaan en betrekkelyke vermogens kent. Dat gevoelen is verbon- 
den met een overnatuurkundig gefchil, het welk wy niet voorhebben hier te ver- 
handelen, het zal ons genoeg zyn te doen begrypen, dat wy zelve , geene kennis- 
hebbende van alle de betrekldngen , welke tullchen ons en de uiterlyke voorwerpen i 
kunnen zyn , ook niet mogen twyfelen, of de onbezielde ftof heeft oneindig minder van 
deze kennis : £n gelyk onze gewaarwordingen op geenerleije wyze gelyken naar 
de voorwerpen ,die dezelve veroorzaaken, moeten wy, by wyze van overeen- 
komft, befluiten,dat de onbezielde ftof noch gevoel, noch gewaarwordingjnoch be- 
wuftheid van beftaan, heeft, en dat wy,met haar eenige dezer vermogens toe te 
fchry ven , haar het vermogen toelchry ven zouden van te denken, te werken, en < 
te voelen, ten naaften by in dezelfde orde, en op dezelfde wyze, als wy denken, 
werken en voelen , het welk evenzeer met de Rede als met den Godsdienft 
ftrydt. 
Wy moeten dan zeggen, dat Avy, uit Aarde geformeerd, en uit Kley laamge- " 
fteld zynde, met de Aarde en met de Kley inderdaad gemeenfchappelyke betrek- 
a^ngen hebben, die ons aan de ftoÊFe in het algemeen verbinden ; Zodanige zyn.i 
