58 DE NATUURLYKE HISTORIE 
met Gewaffen, en bevolkt met Dieren, op dat de Menfch zyn beftaan overvloe» 
diff mogte vinden, enz., om dat deze onderftellingen , in plaats van te loopeni 
over de natuurkundige oorzaaken van het uitwerkzel, dat men zoekt te verklaa« 
ren, met dan willekeurige betrekkingen en zedelyke gevoegelykheden bedoelen,, 
of verfchafFen. Ter zelfder tyd moet men zig wantrouwen van die volftrekte 
grondregelen, van die fpreekwoorden , in de Natuurkunde, welken zo veele 
Menfchen verkeerdelyk als beginzels gebruikt hebben , by voorbeeld: „ Daar 
gefchiedt geene bevrugting , buiten het lighaam:’'JV«//« extra cor- 
pus. „ Yder levend Schepzel koomt uit een ey. ” „ Alle voortteeling onderftelt 
,, de beide Sexen, enz. Men moet die grondregels nooit in een volftrektem 
zin neemen, en men moet denken, dat zy alleenlyk beteekenen, dat het gewoon-- 
lyk op die wyze , eer dan op eene andere gefchiedt. 
Laat ons dan eene onderftelling zoeken, die geene dier gebreken hebbe, daar 
wy van ^’r^^cken , en waardoor men in geene dier ongevoeglykheden , welke 
wy hebben voorgedraagen , kan vervallen. En zo het ons niet gelukt, om de 
werktuigkunde te verklaaren, waarvan de Natuur zig bedient, om de her voort- 
brenging uit te werken , zullen wy ten minden komen tot iet,s, dat waarfchynly- 
ker is, dan het geen men tot dusverre gezegd heeft. 
Op de zelfde wyze als wy vormen kunnen maaken, waardoor wy aan het uit- 
wendige der lighaamen zulk eene gedaante geeven, als ons beliaagt, zo laat 
ons ook onderdellen , dat de Natuur vormen kan maaken, waardoor zy niet 
flegts de uitwendige figuur, maar ook de inwendige gedaante geeve! Zou dit niet 
een middel zyn, waardoor de hervoortbrcnging zou kunnen uitgewerkt worden? 
Laat ons vooreerfl in aanmerking neemen, waarop deze onderftelling gegrond 
zy? Laat ons onderzoeken, of zy niets tegenftrydigs bevatte? en dan zullen wy 
zien, welke gevolgen men daar uit trekken kan. Gelyk onze zintuigen regters- 
zyn van het uitwendige der lighaamen , zo begrypen wy net de uiterlyke aan- 
doeningen van de verfchillende figunren der oppervlaktai , en wy kunnen de 
Natuur navolgen, en de uitwendige figuuren door verfcheidene middelen van ver- 
tooning, gelyk als door de Schilderkónft,de Beeld houwery , en deVormen over- 
brengen. "Maar fclioon onze zintuigen geene regters zyn, dan van de uitwen- 
dige hoedanigheden?, hebben wy egter iriet kunnen nalaaten te bemerken, 
dat ’et in de lighaamen ook inwendige hoedanigheden plaats hebben , waarvan 
fommigen algemeen zyn, gelyk de zwaarte; die hoedanigheid, of die kragt, 
werkt niet betreklyk tot de oppervlakten , maar evenredi^yk met de malïa’s,- 
dat is te zeggen, met de hoeveelheid van ftoffe. Daar zyn derhal vqn hoedanig- 
heden in de Natuur en wel zeer werkzaame hoedanigheden, die de lighaamen; 
tot in de binnenfte deelen doordringen. Wy zullen nooit een net denkbeeld van. 
deze hoedanigheden hebben, om dat zy, gelyk ik zeide, niet uitwendig zyn,, 
en by gevolg niet onder onze zintuigen vallen kunnen ; maar wy kunnen derzelver 
uitwerkzels vergelyken,en vry,daar analogies of overeenkomften uit 
te trekken, om reden te geven van de uitwerkzelen der hoedanigheden van de. 
zelfde foort. 
Indien onzeoogen, in plaats van ons niet dan de oppervlakte der dingen te* 
vertoonen , zodanig gemaakt waren , dat zy ous het binnenfte der lighaamen ver- 
toonden, zouden wy een net denkbeeld van dat binnenfte hebben,- zonder dat het. 
