DE N A T U U R L Y K E H I S‘ T O R I E 
4 a 
jiciem, van genoegzaame Reden, ten hoogden trap verheft, en Plato haar 
door de vleijendfte afbeelding , onder den naam van Volmaaktheid vertoond 
heeft, kan dit haar egter in onze oogen niet ontdoen van hetgeen zy klein, los 
en onzeker hebben. Kent men de Natuur en haare uitwerkzels beter, wanneer 
men weet, dat niets zonder eene genoegzaame Reden, of dat alles met inzigt 
van Volmaaktheid gefchiedt? Wat is die genoegzaame Reden? Wat is die Vol- 
maaktheid? Zyn datgeene zedelyke Wezens, door louter menfchelyke bedoelin- 
gen gefchaapen? Zyn dat geene willekeurige betrekkingen, welke wy algemeen 
gemaakt Qi gegeneralheerd Waar zyn zy op gegrond? op zedelyke ge- 
voeglyk heden , die, wel verre van iets natuurkundigs en wezendlyks te kunnen 
voortbrengen, niet anders kunnen, dan de wezendlykhekL bederven en dö Voor- 
werpen onzer gewaarwordingen en onzer kundiglieden verwarren , tnet die van ons 
verftanddyk gevoel, met onze hartstogten, en met onze begeerten. 
Daar zoude over dit onderwerp , zo wel als over dat der overnatuurkundige ab- 
ftrakties, veel te zeggen zyn^ maar ik zoek geen verhandeling over de Wysgeerte 
te geevenj ik keere weder tot de Natuurkunde, welke de denkbeelden van Plato 
© ver de algemeene voortteeling my uit het oog hadden doen verliezen. Aristo- 
iELES,zulk een groot Philofoph als Plato, en veel betenMatuurkundige, grondt 
zig , in plaats van , even als deze , zig in het gewcft der onderftellingen te verlie- 
zen , op waarneemingen , verzamelt byzondere Hukken , en Ipreekt eene verftaan- 
baare taal ; de ftof , die flegts eene vatbaarheid is om gedaanten te ontvangen , 
neemt in de voortteeling eene gedaante aan , gelyk aan die der Individu’s, die dezelve 
verfchafFen; en ten opzigte van de byzondere voortteeling der Dieren, die verfchil- 
lende kunnen hebben , is zyn gevoelen , dat het mannetje alleen het vrugtmaakend 
beginzel vcrfchaft, en dat hebwyfje niets geeft, ’t welk men als zodanig kan be- 
fchouwcn. («) Want, fchoon hy elders, van de Dieren in ’t algemeen fpreeken- 
de zegt, dat het wyfje een zaadvogt binnen in haar zelve uitftort, fchynt het eg- 
ter , dat liy dit zaadvogt niet befchouwt als een vrugtmaakend beginzel , en on- 
denuflchen verfcliafr het wyfje volgens hem alle de noodige ftof voor de voort- 
teeling. Deze ftof is het ftonden-bloed, ’t welk dient voor de formatie, voor de 
ontzwagteling, en voor voedzel van de vrugtj maar het uitwerkend teginzel is 
alleen het zaadvogt van het mannetje, ’t welk niet werkt als ftof, maar als oor- 
zaak. AvERRoès, Avicenna, en verfcheiden andere Philofophen, die het ge- 
voelen van Aristoteles gevolgd zyn, hebben redenen gezogt om te bewyzen, 
dat de vrouwen geen vrugtmaakend vogt hebben. Zy hebben gezegd : „ dat , gelyk 
,, de vrouwen het vogt der ftonden hadden , en dit noodzaakelyk en genoegzaam 
„ was voor de voortteeling, het niet natmirlyk fchynt daar nog een ander vogt 
„ voor te fchikken , en dat men koude denken , dat dit ftonden-bloed inderdaad 
j, het eenige vogt is, ’t welk door de vrouwen voor de voortteeling geleverd 
„ wordt, naardien hetzelve begon te verfchynen in den tyd der huwbaarheid,, 
,3, gelyk het zaadvogt van de mannelyke Sexe dan ook verfchynt. I)aarenboven , 
» zeggen zy,zo de vrouw wezendlyk een zaad - en vrugtmaakend-vogt verfchafr, 
j, gelyk aan dat van den man, waarom teelen de vrouwen dan niet van zelve, en 
„ zonder bykomft des mans, naardien zy zo wel het vrugtmaakend beginzel 
, (lï) Aristoteles de Ceaer. Lii, l, Cap, 20; en LH, IL Cip , 4. 
