DE NATUURLYKE HISTORIE 
48 
even als Plato, de Eind-oorzaaken, en de uitwerkende oorzaaken toej die uit» 
werkende oorzaaken zyn de gevoelige en groeijende zielen, dewelke de gedaante 
geeven aan de ftof , die van haar zelve niet dan eene vatbaarheid is om gedaanten 
te omvangen. En gelyk in de voortteeling de vrouw of het wyfje de overvloe- 
digfte ftof geeft, welke die der ftonden is, en gelyk het daarenboven tegen zyn 
Syltema der Eind-oorzaaken ftreedt, dat, het geen door eene enkele verrigt kon 
worden, door verfcheiden wisrde uitgewerkc, heeft hy gewild, dat het wyfje al- 
leen de noodige ftof voor de voortteeling bevattede. En vervolgens , gelyk een 
ander van zyne beginzelen was, dat de ftof uit haar zelve geene gedaante heeft, 
en dat de gedaante een onderfcheiden en afzonderlyk wezen van de ftof is, zo 
heelt hy gezegd, dat de man de gedaante verfthaftede, en dat hy bygevolg niets 
ftoffelyks toebragt. 
JIescartes daarentegen, die maar eenige weinige werktuigelyke beginzels in 
de Wysgeerte toeliet , heeft de formatie van de vrugt uit die zelfde beginzelen ge- 
zogt te verklaaren, en hy heeft geloofd te begrypen, en anderen te doen begry- 
pen, hoe, door de enkele wetten der beweeging,een levenden bewerktuigd we- 
zen voortgebragt koude worden. Hy verfchilde , gelyk men ziet, van Aristote- 
les, in de beginzelen, welke hy gebruikte, maar beiden hebben zy, in plaats van 
zonder voorin genoomenheid en zonder vooroordeelen te onderzoeken, dezelve 
niet befchouwd dan van een oogpunt, betrekkelyk tot hun Sainenftelzel van Wys- 
geerte, en tot de algemeene beginzels, die zy vaftgefteld hadden , dewelke niet 
gelukkig toegepaft konden worden op het tegenwoordig voonverp van de voort- 
teeling, omdat dezelve inderdaad, gelyk wy hebben doen zien, van geheel ver- 
Icirillende beginzelen afhangt. Ik moet niet vergeeten te zeggen , dat Descarte» 
hier in nog van Arisïoteles verfchilt, dat hy de vermenging der zaadvogten 
van de beide Sexen toelaat, dat hy geloofde, dat de man en vrouw beiden 'iets 
aan de voortteeling toebragten , en dat de formatie van de vrugt gefehiedt door 
de gifting of opbruifching , welke door de vermenging der beide zaadvogten wordt 
voortgebragt. 
Het fchynt, dat, indien ARisxoTELEszyn algemeene Samenftelzel van Wysgeerte 
hadt willen vergeeten , om te redeneeren over de voortteeling als over een byzon- 
der verfchy tizel , onafhankelyk van zyn Syftema, hy in ftaat zoude geweeft zyn, 
orh ons le geeven , wat wy beft over deze ttoffe konden hoopen ; want men be- 
hoeft zyne Verhandeling maar te leezen, om te bemerken, dat hy niet onkundig 
was van eenige ontleedkundige byzonderheid daar toe behoorende, of van eenige 
waarneeming welke hy noodig hadt; dat hy zeer grondige kundigheden bezat 
over alle de bykoomende deelen van dit onderwerp, en daarenboven een verheven 
geeft, een hoofd, zo als ’er vereifcht wordt, om de waarneemingen met voordeel 
te verzamelen , en de byzondere ftukken tot algemeene befchouwingen te doen 
ftrekken. 
HrppoKRATES, die onder Perdikkas, dat is te zeggen omtrent vyftig ofzeftig 
jaaren voor Ariftoteles leefde, heeft een gevoelen op de baan gebragt, het welk 
door Galenos aangenoomen, en door de meefte Geneesheeren tot in de laatfte 
eeuwen geheel of gedeeltelyk gevolgd is. Zyn gevoelen was , dat de man en 
vrouw yder een vrugtmaakend vogt hebben; Hippokrates wilde zelfs daar te bo- 
ven } dat ’er in ydere Sexe twee zaadvogten zyn, het een fterker en werkzaaroer, 
■ het 
