2lS 
DE NATUURLYKE HISTORIE 
gebleeven in ’t midden van het gewoel onzer lighaamelyke aandoeningen , het is 
door het vuur onzer hartstogten verdroogd j het hart, de geeft, de zintuigen , al- 
les heeft tegen het zelve gewerkt. 
Onveranderbaar ondertuffchen in zyne zelfftandigheid , uit eigener aart onvat- 
baar voor verbaftering, is het altoos het zelfde; zyn verdoofd licht heeft zyn luis- 
ter verlooren zonder iets van zyne kragt te verliezen; het verlicht ons minder, 
maar het leidt ons veiliger. Laat ons, om dat geleide te genieten, die ftraalen 
verzamelen, die nog tot ons koomen ; de duifterheid, die ons omringt, zal ver- 
minderen, en zo de weg, van het één tot het ander einde niet overal eveneens ver- 
licht is, zullen wy ten raiuften een fakkel hebben, waar mede wy veilig zullen 
kunnen gaan , zonder van den weg te dwaalen 
De eerfte en de moeijelykfte ftap, welken wy te doen hebben om tot de kennis 
van ons zelven te koomen, is, dat wy de natuur der beide zelfftandigheden, daar 
wyuitbeftaan, nauwkeurig opneemen. Biootelyk te zeggen, dat de eene onuit- 
geftrekt, onftoffelyk, onfterfelyk, en dat de andere uitgellrekr, ftoffelyk, en fter- 
felyk is, koomt daar op uit , dat wy van de cene ontkennen het geen wy van de 
andere verzekeren, welke kennis kunnen v/y langs dien weg van ontkenning be- 
koomen ? Die beroovende uitdrukkingen kunnen ons niet één wezendlyk en ftellig 
denkbeeld verfchaffèii. Maar te zeggen, dar wy zeker zyn van het beftaan der 
eerfte, en weinig verzekerd wegens het beftaan der andere; dat de zelfftandigheid 
der eene enkel, ondeelbaar, is, en dat zy maar ééne gedaante heeft, dewyl zy 
zig niet dan door eene enkele wyziging, door eene enkele manier van beftaan, het 
denken naamelyk, openbaart; terwjd de andere minder eene zelfïlandigbeid is dan 
een om gedaanten, tot die der zinmigen betreklyk, 
allen even onzeker a len even venmderlyk als de natuur zelve deler werktuigen 
is, te ontvangen, dat is iets vaftttellen, dat heet aan de eene en andere ftellige ei- 
genfehappen toefchryven, die genoegzaam zyn om tot den eerften trap van kfnnis 
van de eene en andere te geraaken, dat is een begin maaken met dezelve te verge- 
lyken. . 
Zo men flegts een weinig acht geeft op den oorfprong onzer kundigheden be- 
merkt men ligtelyk, dat wy dezelve niet dan by wyze van vergelyking^verkrygen 
kunnen. Hetgeen volftrektniet te vergelyken is, moet ook even da*t)m oiibe- 
grypelyk zyu. God is het eenigft voorbeeld, dat wy hier geeven kunnen VVy 
kunnen zyne natuur niet begrypen, omdat wy hem niet vergelyken kunnen’ Maar 
alles, wat vatbaar is voor vergelykmg, alles wat wy van verfchillende kanten be- 
febouwen kunnen, allp wat wy betreklyk kunnen zien, kan altoos in den kring 
onzer kundigheden gebragt worden. Hoe meer onderwerpen van vcrgelvkin<T w? 
zullen hebben 5 hoe meer dc verfchillende kanten, de byzondere püotcna zullen 
zyn, Wti^ruit wy ons onderwerp zullen kunnen bezigtigeii, hoe meet middelen 
wy zullen hebben om het zelve te kennen , en hoe gemaklyker het ons zyn zal 
om de denkbeelden , daar wy ons oordeel op gronden moeten , te vereenigen. 
Het beflaan onzer ziele is voor ons wiskonftig beweezen ; of liever wy zyn 
flegts één, dat beftaan en wv. 'Ie zyn en te denken is voor ons dezelfde zaak; 
deze waarheid fteunt op inwendig gevoel, en is meer dan zelf zeker, zy is onaf- 
haiikdyk .van onze zintuigen, van onze verbeelding, van ons geheugen, en van 
al- 
