VAN DEN MENSCH. 
✓ 
ai7 
alle onze andere betreklyke vermogens. Het beftaan van ons lighaam en van alle 
andere uitwendige voorwerpen is twyiFelagtig voor elk, die zonder vooroordeel 
redeneert j want die nitgellrektheid in lengte, breedte, en diepte, welke wy ons 
lighaam noemen, en die ons van zo naby Ichynt te behooren, wat is die anders 
dan eene betrekking van onze zintuigen ? De ftofFelyke werktuigen onzer zintui- 
gen , wat zyn die zelve anders dan overeenkomften met het geen dezelve aandoet? 
En heeft ons inwendig zintuig, onze ziel, iets gelyks, iets gemeens, met de na- 
tuur dezer uitwendige werktuigen ? Gelykt de gewaarwording door het licht , o£ 
door het geluid, in onze ziel verwekt, naar die fyne ftolFe, die het licht fchynt 
voort te planten , of ook naar die trilling, welke het geluid in de lugt voort- 
brengt? Het zyn onze oogen en onze ooren, die alle de noodige overeenkomfien 
met deze ftoffen hebben, omdat die werktuigen inderdaad van dezelfde natuur zyn 
als die ftof zelve; maar de gewaarwording , welke wy ondervinden, heeft niets 
gemeens, niets gelyks, met dezelve. Zou dit alleen niet genoeg zyn om ons te be- 
wyzen, dat onze ziel inderdaad van eene verfchillende natuur is van die der ftof- 
fe? 
Wy zyn dan zeker, dat de inwendige gewaarwording geheel verfchillende is van 
het geen dezelve kan vcroorzaaken , en wy zien reeds, dat, zo ’er dingen buiten 
ons beftaan, dezelve inderdaad geheel verfchillende zyn van het geen wy dezelve 
ooideelen te zyn , naardien de gewaarwoording op geenerleie wyze gelykt naar het 
geen dezelve kan vcroorzaaken. 
Moet men derhalven niet befluiten, dat het geen ons deze gewaarwordingen ver- 
oorzaakt, noodzaaklyk en uit eigener aart geheel iets anders is, dan wy het 
gclooven te zyn ? Die uitgeftrektheid , welke wy door de oogen gewaar worden , 
die ondoordringbaarheid, waarvan het gevoel ons een denkbeeld geeft , alle die 
vereenigde hoedanigheden , welke de floffe uitmaaken, zouden wel niet kunnen 
beftaan, naardien onze inwendige gewaarwording , en dat geen, ’t welk dezelve 
ons door de uitgehrektheid, de ondoordringbaarheid , enz., vertoont, geenszins 
uitgeftrekt of ondoordringbaar is, en zelfs met deze hoedanigheden niets gemeen 
heeft. 
Byaldien men in aanmerking neemt, dat onze ziel, geduurende den flaap en de 
afweezendheid der voorwerpen , dikwils door gewaarwordingen wordt aangedaan , 
en dat deze gewaarwordingen zomtyds zeer verfchillende zyn van die, welke zy 
door de tegenwoordigheid derzelfde voorwerpen, terwyl zy gebruik van de zin- 
tuigen maakte, ondervonden heeft, zal men dan niet moeten denken, dat die te- 
genwoordigheid der voorwerpen niet noodzaakelyk is voor het aanwezen dezer 
gewaarwordingen , en dat , bygcvolg , onze ziel en wy lainnen bedaan op 
ons zelven alleen , en onafhankelyk van deze voorwerpen? Want in den flaap, 
en na den dood, befta^t ons lighaam, het heeft zelfs al defoort van beftaan, welk 
het kun gehengen ; het is het zelfde als het te voren was; ondertuflchen wordt de 
ziel het beftaan van het lighaam niet meer gewaar, bet heeft opgehouden voor 
ons te zyn. Nu vraag ik, of dat ding, ’t wélk ons op eene geheel Verfchillende 
wyze aandoet van hetgeen het is, of van het geen hetgeweeft is, iets wezendlyks 
genoeg kan zyn, om aan deszelfs beftaan niet tetwyifelen? 
- OndertulTcheti kunnen wy gelooven, dat ’er iets buiten ons is, maar wv m 
II. Deel. Ee ^ ^ 
