2i8 de natuur LYKE HISTORIE 
daar niet zeker van, terwyl wy volkoomen zeker zyn van het wezendlyk beftaan 
van alles wat in ons is. Het bdlaan van onze ziel is derhalven zeker, en dat van 
ons lighaam wordt twyffelagtig, zo dra man gaat denken, dat de ilof wel niet 
dan. eene wyze vaii beftaan van onze ziel , eene van haare vvyzen van zien , zou kun- 
nen zyn. Onze ziel ziet, terwyl vvy waaken, op deze, terwyl wy flaapen, op 
eene andere vvyze, zy zal, na onzen dood, weder op eene verfchillende wyze 
zien, en dit alles, war thans haare gewaarwordingen veroorzaakt, de ftofFe m 
het algemeen zoude dan voor haar wel even weinig kunnen beftaan als ons ei- 
gen lighaam , ’t welk dan niet meer iets voor ons zal zyn. 
J\Iaar laat ons dit beftaan der ftolFe toelaaten , en Ichooii men het zelve onmoge- 
lyk betogen kan, laaten wy ons naar de gewoons denkbeelden ichikken, en zeg- 
gen, dat de ftof bellaat, en dat zy zelfs beftaat gelyk wy haar zienj dan nog 
zullen wy , onze ziel met dit ftofïeiyk voorwerp vergelykende, zulk een groot ver- 
fchil, zulke blykbaare tegenftellingen , vinden, dat wy geen oogenblik zullen kun- 
nen twyflelen, of dezelve van eene geheel verlchillcnde natuur, en van een on- 
eindig hoogeren rang, zy. 
Onze ziele heeft niet dan eene enkele, zeer algemeene, zeer ftandvaftige, ge- 
daante; die gedaante is het denken; het is ons oiimogelyk onze ziel anders dan 
door de gedagten gewaar te worden; die gedaante heeft niets deelbaar, niets uit- 
geftrekt, niets ondoordringbaar, niets ftoffelyk; derhalven is het onderwerp van 
die gedaante, onze ziel, ondeelbaar en onft'offelyk; ons lighaam daarentegen, 
en alle andere lighaamen, hebben verfcheiden gedaanten; elk dier gedaanten is 
laamgefteld, deelbaar, yeranderlyk , verdelgbaar, en zy Z 3 ’n alleen betreklyk tot 
de verfcmllende werktuigen , waar mede wy dezelve gewaar worden ; ons lig- 
haam en de geheelc icot heeft derhalven niets ftandvaftig, niets wezendlyk, niets 
algemeen, waar by wy het zelve, om zo te fpreeken, zouden kunnen aanvatten, 
bcllaan, en ons verzckeieii van het te kennen. Een blinde heeft geen denkbeeld 
van het lighaaraelyk voorwerj^ , ’t welk ons de beelden der lighaamen vertoont ; 
een mclaatfche, wiens vel ongevoelig ware, zou geene der denkbeelden hebben, 
welken het gevoel doet geboren worden; een doove kan geene klanken hooren. 
Dat men deze drie middelen van gewaarworden in een menfch, die daar van 
voorzien is, het een na het ander, verdelge, de ziel zal daarom niet minder be- 
ftaan, haare inwendige vcrrlgtingen zuilen blyveii aanhouden, en de gedagte zal 
zig altoos binnen in ons van zelve openbaaren; beneem integendeel der ftofFe 
alle deze hoedanigheden , beneera_ haar haare kleuren, haare uitgeftrektheid, haa- 
re vaftheid, en alle andere eigenlcbappen tot onze zintuigen betrekkelyk, dan zult 
gy haar vermengen ; onze ziel is derhalven onvergankelyk, en de ftof kan en moet 
vergaan. 
ilet is eveneens gelegen met de andere vermogens onzer ziele , vergeleeken met 
die van ons lighaam, en met de eigeufehappen, die aan alle ftoffe meeft wezend- 
lyk zyn; de ziel wil en belaft, het lighaam gelioorzaamt zo veel het kan; de 
ziel vereenigt zig inwendig met zulk een voorwerp als ’t haar behaagt, de af- 
t^and, de grootte, de figuur, niets kan deze vereeniging fchaaden; als de ziel 
dezelve wil, maakt zy die en maakt zy dezelve ineen oogenblik; het lighaam 
Kan zig nergens mede vereenigen; het wordt gekwetft door alles, wat het van 
R] ce naby aanraakt; het heeft veel tyds noodig om tot een ander Ughaam 
