VAN DEN MENS 
C H. 
te naderen, alles biedt aan het zelve wederfiand, alles is een hinderpaal, zyns 
beweeging houdt, op den tninften fchok , op. VVaredewilnietdan eene lighaame- 
jyke beweeging en de befchouvving eene enkele aanraaking, hoe zou deze aanraa- 
king Kunnen gefchieden op een verre afzynde voorwerp, op een afgetrokken denk- 
beeldig onderwerp ? Hoe zoude deze beweeging in een ondeelbaar oogenblik uit- 
gewerkt kunnen worden ? Heeft men ooit beweeging begrecpen zonder dat ’ertyd 
en ruimte in aanmerking kwamen',^ De wil, zo dezelve eene beweeging zy ‘is 
dan niet eene ftoffelyke beweeging, en eveneens indien de vermenging der^ziel met 
haar voorwerp eene aanraaking zy, zo gefchiedt dezelve van verre en die aanraa 
king is eene inwendige doordringing. Hoedanigheden volmaaktelyk rtrydi<T met 
die der ftolFe, en die, bygevolg, met dan tot een onftoffelyk wezen belTooren 
kunnen. 
Maar ik vrees, dat ik ray reeds te breedvoerig hebbe uitgébreid over een ftuk, 
’t welk veelen als vreemd aan ons onderwerp befchouwen' zullen. Verwagr men 
befpiegelingen over de ziel in een werk over de Natiuirlyke Hiltorie ? Jk erken , 
dat ik my door deze bedenking weinig zou laaien wederhouden, zo ik my in ftaat 
bevond om zo verheven onderwerpen waardig te verhandelen, en ik maak geeiie 
zwaarigheid om te zeggen, dat ik myne gedagtenniet verkort heb dan uit vrees 
van dit groot onderwerp in alle zyne uitgedrekthcid niet te kunnen bevatten 
Waarom zoude men uit de Natuurlyke Hiftorie van den menfch het edelfl; deel van 
zyn wezen verbannen, waarom wil men hem verkeerdelyk verhagen ? Waarom wil 
ihen ons noodzaaken om hem niet anders dan als dier te befchouwen daar liv in 
derdaad van eene zeer veifchillende natuur van eene zeer onderfcheiden rang , en 
zo hoog boven de dieren is, dat men zo weinig verlicht zou moeten zyn als deze, 
om hen met hem te verwarren, ^ ’ 
Het is waar, dat de menfch naar de dieren gelyktin het geenhv ftotFelyli heeft, 
en dat mra, hem in de optelling van alle de nannirlyke wezens willende begrypen 
verpligt IS hem onder de dieren te plaatlèn; maar de Natuur heeft, gelyk ik ge- 
zegd heb, noch klaffen noch hoofdiborten , zy bevat niet dan individu’s, a'e hoofd* 
foorten en die klafl'en zyn het werk van onzen Geeft, het zyn niet dan denkbeel- 
den van overeenkomfl, en wanneet wy den menfch in een dier klaftèn ftellen, 
veranderen wy de vvezendlykheid van zyn beftaao als menfch niet, wy doen zyn 
adeldom niet te kort, wy verhagen zyn rang niet, met één woord, wy ontnee- 
men mets aan de meerdere waarde en verhevenheid van den menfch boven de die* 
ren, wy plaatfen hem in onze rangichikking alleenlyk by het geen daar hy meeft 
naargelykt, cn geeven zelfs aan het ftoffelyk deel van zyn‘ wezen den eerften 
rang. ^ 
Den menfch met bet di^ vergelykende zal men by den eenen en anderen een lig- 
haam, een bewerktuigde ftof, zintuigen, vleefch en bloed, beweeging, en eene 
oneindige menigte dergelyke dingen , vinden ; maar alle deze overeenkomften zyn uit- 
wendig, en zyn niet genoeg om ons te doen vcrklaarcn, dat de natuur van den 
menfch gelyk is met die van het dier. Om over beider natuur te oordeeleii , zou- 
de men de inwendige hoedanigheden van het dier zo wel moeten kennen, als wv 
die van ons zelven kennen ; en gelyk het niet mogelyk is, dat wy ooit regt wes- 
ten kunnen, wat binnen in het dier omgaat; gelyk wy nooit weeten zullen van wel- 
ke orde, van welke foort, deszelfs gewaarwordingen met betrekking tot die van 
Ee 2 ° 
