I 
2^3 
D E 
NATUUR L„YKE aiS-TORIE 
rails, waarin mende vryheid en het hart van verfcheiden vrouwen, waarvan elk 3 
het geluk van een man uitmaaken konde, aan de brutaale of verontwaardigende 
hartstogt van een enkel man opoflèrt : zyn deze tyrannen van het menfchelvk 3e- 
flagt daar gelukkiger door? Omringd van gefiieedenen en van vrouwen die nutte- 
loos zyn voor haar zelve en voor andere mannen, worden zy door hunne dwaas- 
heid en onregt vaardigheid zelve gefhaft, zyzieji niet dan de ongelnkkigen, wel- 
den zy zodanig gemaakt hebben. ê > ^ . 
Het huvyelyk, zo als het onder ons en onder andere redelyke en godsdienlHge 
Volkeren is vaftpfteld, is dan de (laat, die aan den man voege, en waarin hy ge- 
bruik moet raaaken van de nieuwe vermogens, welken hy door de huwbaarheid 
verkreegen heeft, die hem laftig, en zomtyds zelfs noodlottig worden, zo hy hal- 
itarrig in den eenzaamen ftaat blyft volharden. Het al te lang vcrblyf van het zaad- 
vogt in deszelfs bewaarpiaatlèn kan ziekten in de eene en andere Sexe veroor- 
zaaken, oftenrainften zulke geweldige prikkelingen voortbrengen, dat de Rede 
en Godsdienll; tegen deze overlieerlchcnde driften niet beftand zouden zyn, zy 
zouden den menfehgelyk maaken aan de dieren, die woedend en ontembaar wor- 
den , als zy deze indrukzelen voelen. 
Het uiterft uitwerkzel van deze prikkeling in de vrouwen is de furor ut mms, 
of raazende moer, dit is eene lbort van krankzinnigheid , die haar den geeft ont- 
roert, en alle fchaamte en zedigheid doet veragten. Ue geilfte gefprekken, de 
onbetaamelykfte bedry ven , vergezellen deze droevige ziekte, en ontdekken der- 
zeiyeroorlprong._ Ik heb gezien , en ik heb het als een oomerkelyk verfdiynzel 
gezien, een meisje van twaalf 2cer bruin, met een leeVendig en zeer kleurig 
gelaat, klein van gcftalte, ma« reeds vryfter zynde, lyvig en welvoorzien van boe- 
zem , de_ onbetaamelykfte bedryven verrigt^^ op bet enkel gezigt van een mansper- 
foon ; mets was in ftaat haar te wederhouden, noch de te^nwoordigheid haarer 
moeder, noch de vertooning hoe onbetamelyk zy zig aanftelde, noch kaftydingen : 
zy verloor egter haar verftand niet, en haare aanvallen, die inderdaad vreeflelyk 
fterk waren, hielden op zodra zy met de vrouwen alleen was. Aristoteles zegt 
dat, in dezen ouderdom, de prikkeling de grootfte is, en dat men als dan de meis- 
jes zorgvuldigft moet gadcflaan. Dat kan waar zyn ten opzigte van het klimaat, 
waarin hy leefde , maar het Ichynt dat hetgeftel der vrouwen in kouder landen niet 
dan veel laatec driftig begint te worden. 
Als de /«ror mtrmus tot een zekeren trap is geftecgen , ftilt het hiiwelyk dezelve 
vrouwen, die ’er van geftorven zyn. Geluk- 
kig brengt de kragt der Natuur zelden alleen deze noodlottige driften voort, fchoon 
zelfs, het temperament daar toe gefchikt is. Daar zyn, om dezelve tot dat uiter- 
fte te doep koomeii , verfcheiden faamenloopende oorzaaken noodig , waarvan de 
voornaamfte is eene verbeelding door het vuur van losbandige gefprekken en geile 
denkbeelden verhit. Het tegenovergeftelde temperament is oneindig gemeener on- 
der de vrouwen; de meefte zyn natuurlyk koel, of ten minften zeer bedaard, ten 
opzigte van de natiuirlyke werking der drift. Daar zyn ook mans, aan welken de 
kuisheid geen zelfsftryd of moeite koft; ik heb ’er gekend, die eene goede gezond- 
l’^’^.Senooten, en die den ouderdom van vyf en- twintig en dertig jaaren bereikt 
ooit genoegzaarae prikkeftngeu hadt doen 
^e/ücien otu dezelve op eenigerhaiide wyze.te voldoen. 
