V A N D E N M E N S C H. apt 
Hebben wy, wanneer de zielzig met ons lighaam vereenigt, een uiterniaaten 
groot vermaak, eene leevendige enfchielyke blydlcliap, die ons vervoert en ver- 
rukt? Neen! die vereeniging gefchiedt zonder dat wy het bemerken; de fcheiamg 
moet of kan ten minden, derhalven eveneens gelchieden. zonder dat wy het 
ó'ewaw worden. Wat reden lieefr men om te denken, dat deze fcheiding van lig- 
haam en ziel niet zonder veel fmerte kan gefehieden ? Wat oorzaak kan die fiuert 
voortbrengen? Wat kan daar zelfs gelegenheid toe geeven? Zal men dezelve in 
het liohaamof in de ziel doen huis verten? De fmert der ziel kan niet voortgebragt 
worden dan door de gedagte ; die des lighaams is altoos evenredig aan deszelfs 
krafft en zwakheid; op het oogenblik van den natimrlyken dood is het lighaam 
zwakker dan ooit; het kan derhalven niet dan eene zeer kleine fmert ondervinden , 
zo het zelfs eenige ondervindt. ^ ^ , , , , , . 
Laat ons nu eens een geweldigen dood onderftellen. Een menfch , by voorbeeld , 
wiens hoofd door een kanons-kogel wordt weggenoomen, lydt die meer dan een 
enkel ooo'enblik? Heeft hy in het beloop van dat oogenblik eene opvolging van 
denkbee&en, icliielyk genoeg om hem deze fmert te doen voelen , als duurde de- 
zelve een uur, een dag, eene eeuw? Dit is het wat wy onderzoeken rnoeten. 
Ik erken dat de opvolging onzer denkbeelden ten onzen opzigte inderdaad da 
eeniee maat van tyd is, en dat wy denzclven korter oflanger moeten vinden, naar- 
maate onze denkbeelden elkander eenpaariger opvolgen, of zig onregelmaatiger 
kruiffen; maar die maat heeft eene eenheid, waarvan de grootte met willekeurig of 
onbepaald, maar integendeel door de Natuur zelve bepaald, en tot onze geleding, 
tot ons maakzel, betreklyk is. Twee denkbeelden , die malkanderen opvolgen , ot 
die llegts onderfclieiden zyn van malkander, hebben noodwendig turtchen malkan- 
deren eene zekere tnCfchenruimte, die hen affcheidtj hoe vaardig de gedagte zyn 
moge, daar Ls een kleine tyd noodig eer dezelve van eene andere gedagte gevdgd 
worden Die onvolaina- kan niet in een ondeelbaar oogenblik gelchieden. Het 
k "vS™ ma aandoeningen. Daar is een zekere tyd noo- 
js eveneens met u ^ vermaak, of zelfs van de eene fmert tot eene andere 
fmernvTrte gaan. Die tulTcheiiruimte van tyd, die noodzaaklyk onzeKcdagten, 
onï SaaXdingen en gevoelens affcheidt, is de eenheid daar ik van fpredc ; 
dezelve kan nietten uiterften lang, of ten uiterften kort zyn, zy rnoet tennaafteii 
bvVelvk zyn in haare duurzaamheid, naardien zy afhangt van de natuur onzer 
ziel en van de geleding van ons lighaam, welks beweegingen met dan een zekeren 
trap van bepaalde rasheid kunnen hebben. Daar kunnen derhalven in het zeltde 
individu geene opvolgingen van denkbeelden zyn, fchielyker of minder Ichielyknaac 
den trap , die noodig zou zyn om dat verbaazend vetfchil van duuring voort te 
brengen, waardoor een minuut fmert tot eene eeuw, een dag, een uur, zoude 
zeer leevendige finert, zo dezelve maar een weinig aanhoudt, veroorzaakt 
zwvminc of den dood. Onze werktuigen, flegts een bepaalden trap van fterkte 
iiebbende kunnen niet dan een zekeren tyd, aan eene zekere maat van fmert weer- 
ftaan; zo’dezclve overmaaiig wordt, houdt zy op, omdat zy fterker is dan het 
lishaara, het welk haar niet kunnende verdraagen haar nog minder kan overbren- 
gen tot de ziel, met dewelke het lighaam geen geraeenfchap hebben kan, 43" 
wanneer de werktuigen werken ; hier nu houdt die werking der orgam op/ 
Oo 3 
