V 
4 DE NATUURLYKE HISTORIE, 
zintuigen werkzaamer en volmaakter zyn : die geenen daarentegen , welkeer 
zintuigen ftomp zyn, hebben die ooit een fyn gevoel, eene kiefche aandoe- 
ning ? 0 En zy, aan welken eenige geleding, eenig zintuig, ontbreekt, miffen 
die ook niet alle de gewaarwordingen en aandoeningen , die daar toe betrek- 
lyk zyn ? De beweeging is het noodzaaklyk uitwcrkzel van de oeffening des 
gevoels Wy hebben in onze Verhandeling over de Natuur der dieren («) ge- 
toond, dat een wezen, op welk eene wyze het geledigd moge zyn, zo het 
flegts aandoening hebbe , niet kan miffen dezelve door uitwendige beweegin- 
gen te vertoonen. Dus zyn de planten , fchoon wél geledigd , ongevoelige , 
onaandoenlyke , wezens, zo wel als die dieren, die even als zy, geene blyk- 
baare beweeging hebben ; dus ook hebben de zulken onder de dieren , die , 
even als de plant , kruidje roer tny niet , of ftnfttive , geheeten ,. geene bewee- 
ging dan tot hen zelven hebben, en die van alle voortgaande beweeging vol- 
ftrektelyk beroofd zyn , ook nog maar zeer geringe aandoening; en eindelyk 
die zelfs, die eene voortgaande beweeging hebben, maar die, even als au- 
tomaten , als werkende poppen, flegts zeer weinige dingen doen, en dezelve 
altoos op de eigen wyze doen, hebben flegts een zwak gedeelte van gevoel, 
van aandoening , tot een klein getal voorwerpen, bepaald. Hoe veele automa- 
te's , hoe veele beweegende poppen , zyn ’er onder t menichelyk geilagu 
Hoe veel moeten de opvoeding, de wederzydiche mededeeling van derm- 
beelden, voor elk in zyn kring, niet toebrengen om de hoeveelheid, de lee- 
vendigheid, der aandoeningen te vermeerderen! welk een yerfchü, ten dezen 
■otzigte tuffehen den wilden en den befchaafden menfeh! tuflehen eene 
boerin en eene vrouw van de wereld 1 En op dezelfde wyze worden , onder 
de dieren, de zulken, die met ons leeven, gevoeliger, aandoenlyker , door 
deze mededeeling , terwyl die geenen , die wild bly ven , niet dan de natuur- 
ïyke gevoeligheid hebben , die dikwils zekerer en veiliger , maar altoos min- 
der , is dan de verkreegene. , , 
Voor het overige , de aandoening of het. gevoel alleen befchouwende als 
eene natuurlyke bekwaamheid , en zelfs onaf hankelyk van het geen het uit- 
wendig gevolg daar van is, dat is te zeggen, onaf hankelyk van de beweegin- 
gen , welke het noodzaaklyk voortbrengt in alle de wezens , dia daar mede 
begaafd zyn , kan men het zelve wederom beoordeclen , waardeeren , en ’er. 
ten naaftenby de verfchitlende trappen van bepaalen , door natuurkundige be- 
trekkingen, waar op het my voorkomt , dat men geen acht genoeg, geilaa gen; 
heeft. Om die gewaarwording in den hoogden, trap in een- bezield lighaam te 
hebben , moet dat lighaam een geheel maaken ’t welk niet flegts in alle 
deszelfs deelen gevoelig zy, maar ook op zulk eene wyze laamgeileld, dat 
alle die gevoelige deelen eene nauwe mededeeling , een inwendig verband., 
onder malkander hebben , zodat het een niet gel'chud kan worden , zonder 
een gedeelte dier fchudding aan. elk der andere mede te deelen. Daar wordt 
nog meer vereifcht, te wecten , dat ’er één enkeld voornaam middelpunt zy. , 
daar alle die verfchiUende fchuddingcn op kunnen uitloopen , en waarop , als 
©p een algemeen ileunpunt , voor alle de afzondexlyke geledingen gefchikt.,. 
(«.) Zie het IV. Deel van. dit Werk.. 
