^Z^rni- 
gm* Chy- 
mhoruw. 
TfO/‘^ Ctfp, 
yit. 
\Mtffatus 
locus yena 
rum fo/st^^ 
Itum JS>tpc 
<//'■ gene- 
rdtionem» 
Exere. 
J02, 
In 
feor, 
l>ih, 5. de 
Cauf,fub~ 
ter. 
Cdufd ma 
teridlis 
metallo- 
tum» 
5 Vlyfsjs Aldrouandi 
Jatu a Philolophisfub fequemi migmate . VVZtMs InterkraT errt. ,]{e^ifc^ndo E 
InuemefOecalti/m l.ap'd->n Ver.t^ -Medianam . Prima- enim littera: pra-d i aorum 
verborum formant hoc vocabulum (Vitriolum) in quo,vtipfe alferit materialii_j 
metallorum principia confiftuntrnamq; chymicis organis fubliraando vitrioluiru.», ^ 
minera!e,dicituroleum,quo metalla in primam eorum materiam reducuntur. 
In tanta opinionum varietate cofugerc debemus ad caufam materialem ab Ari-, 
ftotele , & eius afledis propofitam, qui exhalationem ficcam omnium folfilium ma- 
teriamj& halitum omnium metallorum dfe ptsdicat. GratGivtr.anq; cxhalationeiB 
vocare folent, nos priorem, quoniam eft aquea, vaporem, alteram, quo- 
niam terrea , halitum indigitare folemus. Sed non eft credendum, quod vapor line 
halitu, & halitus abfq; vapore metalla, dt eatera fofiiiia producat: lemper enim al- 
ter alteri mifcetur, & id iuxta pradominium intelligendum eft, licqj exhalationis 
tot erunt conftituenda fpeeies,quot fimt res, qua ab ipCs dimanannhinc materi ;L-t 
generationis omnium metallorum manifeftatur: etenim ille halitus intra rimas fa- 
xorum, & terrarum receptus, frigiditate denfarus, tandem in hoc, vel illud metallu F 
iranlit ; quatenus ex hac , vd il la materia fubiimatur . Et hoc in veritate verfari eft 
dariflimum,quoniam fi metallicarum venarum faxa mutentur,non eftundunt in po- 
fterum talia metalla,qualia illinc antea dfodiebantur.Exit igitur e vilceribus terrte 
halitus nuncupatus, qui impiet porros tcrr:rfubtilis depura-, illiq; co- 
pulatus tranfit in aurum, Sr quando perucnit ad loca impura,& frigida, firplurabu; 
nam quo magis depuratus fuerit iocus,quem petit halitus, eo pulchriora refultabut 
metalla, &vicilfini in terra ficca ,& impura cohibitus partum ferreum enitetur, & 
fic deinceps de reliquis metallis difeurrendum cft.Vndcconieefarc oportet opinio- 
nem Agiicolarelfe explodendam, qui metalla cxfucco,&non ex halitu gigni e'ft ar- 
bitratus cum tamen iugiobferuatione experietia doceat filamenta qua? clam quali 
capillos tcnuilfimos in fodinis aurarijs, & argentati js emergere , qutr ab halitu & 
non afucco concreta dfemanifcfte indicant-ImoScaliger id cuidentius ftabilire_j 
videtur, dum aurum in Vngaria filamenti fpeciempra:fe ferens prodire pronuciat. 
Non igitur adhsrendum erit eorum opinioni, qui crediderunt fimpliciora, & mi- & 
nusperfedia metalla primum ex halitu dimanalfe, deinde ex his catera omnia per 
magis exactam,&-daboratam coftienem generari: ita vt aurum & argentum perfe- 
<ftilfima,& abfolutilfimaefle feranturarjctera vero tanquamdifpofitiones, & via- ad 
illa habeantur. Hac lententia prorfus refellenda eft, quandoquide metalla fpecies 
eiufdem generis conftituimtur , & fpecies non funt ita a natura difpofita , vt vna ad 
aliam dirigatur, fedaque primo fub eodem genere comprehenduntur ; non enim_j 
aurum & argentum magis compofita cateris elfe dicuntur, fcd aque primo ac cate- 
rameralla cx halitibus generantur. Itaq;concluder.dum eft circa caufam materia- 
lem metallorum, Platonem & Ariftotelem idem lentire; quemadmodum Olympio- 
dorus, & alij tcftificantur: ambo enim halitum terreum & ficcimi materiam illorum 
conftituunt. Ided nobis non arridet Agricola fentetia, quando aduerfus Platonem 
6 Ariftotelem arguit non elfe verifimik tot halitus fimul concludi polfe,vt tanta 
metallorum copia ab illis emergat, quanta ex fodinis in dies extrahitur. Debebat 
animaduertere Agricola, quod exhalationis magna copia in vifceribusquidear_3 H 
terra repetitur, & iuccelfiue noua facillimegeneratur,qua non folum vi radiorum 
folis a terra , &aqua elicitur , vcium quoq;exaere frigore terra condenfato gene- 
ratur.’ Denuo quando argumentabatur Agricola, fi metalla ex pradifta conftarent 
materia, procul dubio dum foluuntur in pradieftum halitum ,& non in aquam abi- 
ret. Sed oportebat vt Agricola meditaretur metalla a calore igneo fbluta, non quia 
cx aqua, fcd quia ex materia aquea congelata generatur, & quando funduntur, non 
in aquam, fed in humorem mixtum fluetem tranfeunt, qui fi poftea in propria prin- 
cipia folueretur, procul dubio in halitum verteretur. 
Hactenus de materia metallorum diCtum fit; iam noftra intereft alias tres cau fas 
formalem, efficientem ,& finalem ponderare . Si refpiciamus foimam, multi , intet' 
quos fuit Galenus , temperamentum formam fubftantial em metallorum efle volue- 
runt. Nobis autem magis placet fententia Ariftotelis, qui formam metallorum per- 
fettionem, (ScaCtuma-teraperamento diftindtueftc proiiiulgauit : dummodo iuppo- 
natur 
