MufcEi Metallici Lib. I V. 
45P 
A cultasqiixclam generandi fibifimile,Iuto minime accommoiari poteft,cum non valeat 
confcqiientia, nimirum fi dicamus, in fpermate eft fiacultasgenerandi animal , ergo in 
luto pariter producendi Lapidem, quoniam genitura animalis ex eadem conflat mate- 
ria, ex quatotumanimal,quaproptcreamdem facultatem fpccificam acquirit. Id fi- 
iniliterin feminibus plantarum veritatem habere diuulgamus, quod inluto verum ef- 
fcnequit. AmpliusEmpedocIes prodidit calorem vel magis, vel minus intenfum efle 
Lapidum catifam efficientem, qua quidem lententia prorfus non efl explodenda; cum Etnpedo^ 
in quibufdam Lapidibus veritatem alTcquatur,non autem in omnibus, nam aliqui La- clts opmio. 
pidesfunt, qui frigore concrefcunt. 
Alij inter Nuperos Spiritum quemdam lapidificum in gemmis, &alijs lapidibus c6- 
tentum proximiorem caufam effeCiricem motioris , alterationis ad formam, confli- 
tuerunt; calorem vero cale flem, qui calorem huius fpiritus in adfum redigit caufam ef- 
ficientem remotiorem,& Deum Optimum Maximum rerum omnium parentem tanqua 
caufam remotilfimam pradicartint. Aibertus Magnus caufam efficientem lapidum efle 
J virtutem mineralem ftatuit,& quoniam virtus mineralis eft communis metallis lapidi- 
bus, &nonnullis mixtis mediKnatura:,propterca caufam efficientem lapidum proprio Ari/lotelis 
nomine carere afleruit, cum tamen fit propria fpecies virtutis mineralis in communi: mens. 
quamuisalij addant hanc virtutem pofle vim mineralem lapidificam nuncupari. At nos 
in prafentia, ex lententia Ariftotelis , & ex mente Platonis , duplicem caufam efficien- 
tem lapidum, nempe calorem & frigus efle arbitramur, & harum duarum caufarum mo- 
do vnam, modo alteram , pro difpofitione ,&diucrfitate materierum, operari pronun. 
ciamus. Has tantorum virorum fenrcntiasGeorgius Agricola libenter ampledfitur du 
infuo Volumine de caufis fubterraneorum,caIorem,& frigus caufas lapidum elfedfri- 
cesallignat. Namq; illos lapides, quos aqua humeftando diffoluir, a nulla alia caufa_» 
efficiente, quam beneficio caloris, compadtos , fuifle feribit, illos autem , qui violentia 
caloris liquefiunt,frigore concreuiiTe refert. Etenim manifeftiflimum eft concretionem, 
atq;illi oppofitas effedfiones, veluti refolutionem,& liquefadfionem a caufis inter fc fc 
maxime oppofitis prodire . Vt autem veritas ,& dodtrina Ariftotelis magis innotefeat, 
^animaduertendum eft, lapidum fiet i generationem, agente calid ita te, qua mixtionem 
perficit, & frigiditate qua,mixtum condenfat. Quandoquidem caliditas ad mixtionem 
eft iieceflaria, quia V.G.terra, (Scaqua non coirent in vnummifi vtraq;in materiam ae- 
ris, &ignis, ope caloris,extenoarentur:ficenimhumiditas ficcitati copulata vnam na- 
turam lortiunturjneq; ab inuicemnifi maxima violentia ieparari polfunt. Alioquin ex 
humido,S5ficco tantum compofitio,& non mixtio refultaret; quemadmodum lutum ex 
terra, & aqua emergit, qu,T ab inuicem facile fegregantur.dum aqua in vaporem eua- 
nelc it, & terra in glebam friabilem tranfit. C.ttci imi frigiditas non mixtionem confti- 
tuitjfcdtantinn condenfat, non modo illa, qua’ per mixtionem in vnu,vt lateres, con- 
uencrunt , fed quoq;ethcrogenca vtiutum. Pro varia autem proportione humidi,& 
ficcifit, vt in coagulatione ,& liquefa<5Hone diuerfimode fefc habeant . Quandoqui- 
dem aquea nonnifi cxceffu frigoris coagulantur , & modico repoi e , vt glacies liquan- 
tur. Sed terrea , veluti lateres , frigore non denfantur , nifi prius igne mollefcant . Igne 
vero non omnia mollefcunt ,fed qua humid itarem aliquam habeant infitain, cuius be- 
Dncficio, interdum, violentia ignis , liquefiunt, v: lapis molaris, Pyrimachus, &tefta 
quemadmodum Ariftoteles in Meteorolo^icis annoiaiiit Itaq; later crudus efttan- Lib.j^.c.6. 
quam gleba terra, cuius partes pertinaciter harent ,fed facile in puluerem foluuutur: 
in igne autem valido partes mollita copulantur, & igne recedente, eadem den- 
fatarelinquuturrcum hac coagulatio ab vtroq; proueniat, dum,calore,& frigore ope- 
rante, reluhat. Quf igitur hocinodo denfata funt, merito ab Ariftoteleinfolubilia ap- 
pellantur. Hinc nuperi Authores colligunt, calore valde agente in fuliginem, fcu exha- 
lationem, Stconfumpta omnihumiditate,fololertore relidfq,ne fubftantia in pulue- 
rem redigatur, Lapidem opacum generari, qui, propter confumptionem tutius humidi 
redundantis, liquefieri nequit,Lapides autem pellucidos concrefeere affirmant, dum.^ 
calor agens in fuccum abfumit humidum fiiperfluum, & fuccus ille concrefeit, frigidita. 
teloci concurrente. 
Aliqui non defuerunt , quiexiftimarunt Lapides non habere formam propriam fub- 
ftantialem a formis elementorum diflimSam , & propterca illos inter fe diferepare fola 
Huperora 
opinio. 
