PLAAT IV. 
(f ^ 
^-..-'nder dc fclioonfre bloemen waarmede onze vaderlandfche flora, zig verfiert , bevirdc zig 
Tulp: uir een hoogeii , fchocn groenen rolronden fieng, rijzen zes blccmblacen , die zamen de 
gedaante van eenevaas, of van een urne hebben: dcezen door de hand des Almagtigen gefchil- 
derd met de gloejendfte kleuren, ficeken liet hoofd boven de Hyacinthen, Rmunkels en andere 
gloejende blocmgewasfen cp, en roepen den menfehen aJs het M'arc om de fclioonheid der geicha* 
pene wereld van nabij te befchouwen. 
Decze bloem ii:t Afiën herkomliig, groeit voornaamlijk in de velden van Tartarijm in het ^^•ild, 
en is aldaar onder den naam van Lale bekend, van waar zij in 1550 uit de ruinen van des Keizers 
fcrail overgebragt , aan den bcrceradcn c e s n e k in Europa gezonden \veid ; in Corjlantimpoïm 
word zij Tulipan of Tulpen genoemd , wegens de overeenkomst met der Turken Tarbam ; is aldaar 
zeer gemeen, en echter zeer geacht , zo dat er in den tijd van haaren bloei, een geheel leest , on- 
der den naam \ an ritlpe/f Fe«rfgehcLidcn wordt; ook is er geen volk meer op de Tulpen verzot 
dan de Turken, 
Was de Tulp voorheen en zelfs nog, het ficraad der hoven van het prachtig en wellustig Afiën, 
niet min vertvor.derde zij hot bcfciiuafd Europa, en zelfs ons vaderland, door haaren ichocn.en 
gloed. 
Haarc geboorteplaats, is, gelijk wij zeiden, C'genlijk in Tai-tarïjen: de Heer LiNNAtus fielt 
dezelve in CappadocfeTi , geen bioem, dan misfehien de Papaver, heeft meerdere verlcheidcnhcdcn. 
cLUSius \ een van de grcoifie kruidkenners der voorige eeuw, ondcrfcheidde dezelve in geelt, 
met een llaauwe fafi’raan vlek ; roode, het zij hoog of bleek , fomtijds liefijk van reuk als een 
oranje appel, Ibmtijds fimkende als-de papaver', witte, die gcl'.ecl tvit'zijn, nx‘t wat aschgraauw of 
blaauw op de drie biiitenfic bkaden ; paarfche, zijnde violet- of amcthijs-klcur; eindelijk bonte, die in 
oneindige mengelingen fpeclcn : de meeste of zeer veelc van deeze verlcheidcnhcdcn w-aren aan 
CLUSIUS, en des meer dan over ttt ee honderd jaaren bekend ; naderhand hebben zig de bloemis- 
ten op de kwecking der Tulpen meer tccgelcgd , cn door vermenging van het ftuifmccl , met den 
fiempel van andere Tulpen, zeldzaame on verwonderlijk fraaje gew^sfen voordgebragt , cn dit was 
de oorzaak van dien dollen Tulpenhandel welke in ons vaderland in de voorige eeuw, heensebte, 
van het j.aar 1636 tot 1637: cen geheel huis cc Hoorn werd voor drie Tulpen verkocht; een pond 
zogenaamde Franfche Kroon bollen , gold 1200 guldens ; zekere bol gold het aas \'an 5tot 10 guldens ; 
vier honderd aazen van den Admiraal Liefkens kostten over de 40CO gl.,* twee honderd aazen \’an 
den femper Augustus 4500 gl. dus meer dan 20 gl. het aas, cn de Admiraal van EnkJtuizen, waar 
van wij den Lezer hier nevens, (PI. JV.) cene zeer echte afbeelding medcdeelcn, goldjiog hoo- 
gcr; cen l'keroi koste 900 gl. , en werd weder verkocht voor 1000 gl. cn cen kleed; een d'to bol 
voor twee last uarwe, vier la.st rogge, vier vette osfen, agt varkens, twaalf fchaapen, twee o.\- 
hoofden wijn, vier loniren agtguldens bier, twee toimcn boter, duizend pond kaas, een bed met 
zijn tc^rbehooren , een pak klederen, en cen zilveren beker, alles zamen maakende 2500 gl. : 
aartig, zeidc iemand van dien tijd; ,,Doe hier neg bij een fchip om alle deeze waaren te voe- 
„ ren, w.aard:g 500 guldens, zo hebt gij 30CO guldens, cm welke fom de beste tulpbol niet is 
„ te koopen — t-f dit ifct cen groot wonder is , in dextze onze ccu'a e , mogen de nakomc- 
,, lingen d'c verfiand'g zijn, oordcclen; cn de tcgenwoard'gcn hebben toctezien, dat -het hun 
„ niet ga als de Jcoden, want dezen hebbende Christus verkocht om dxiiig penningen, 
„ fioeg het bkad dtiarna zo om, dat men in dc difiruCtie van Jerufnlem,dj:n\g 'Jouden om óenen 
,, penning verkocht; cn ’t waie gec-n wor.dcr, al kwam de tijd neg, dat men blijde zoude 
,, wcczei], dat men voor gcco van deeze tulpen één last tarwe mogt krijgen, al is het dat de 
,, dartclheb nu Z '5 groot i.s, dn men cen fchin vol fchocne cetw'aarcn, w’aardig 3000 guldens, 
,, m'ndcr acht dan cen tulp:’’ de Semper Augustus werd cens verkocht voor 30000 guldens bank- 
geld, dc drie bollen: cn in ATinaar zijn in 1637 in openbaarc veil’ng verkocht voor 90000 
guldens aan 'fulpbollen : iemand te Amjleliam had in vier maanden tijds óooco guidens met 
den handel gewonnen: dit kondc geen fiand honden; de lieden van vermogen, dc^Regecringen 
der fieden cn de Staaten van Holland belettcc’cn dien dollen handel waardoor veclc huisgezinnen 
van hun vede-f gered werden, nnar vccle anderen , eerst ten troon verheven , doch nu weder in 
de diepfte a:moedc nedergeftort, beklaagden zig ook over hunne dwaasheid ; de bekende dichter 
jan solt maakte, ter hunner gedachtenisic , de volgende verzen: 
