DeSardmis. Lib.IIlI. ppt 
r E R V M cognitione, quas in uniuerfo orbe Deus optimus maximus ad tiitijnoftrj uel 
nccefsiiatem,uel comoditatem condidit,ut nihil pr:eftatius,ita nihil difficilius eft. Dif« 
dj ficultatem uerd parit maxime ipfarum abfirufa et penitus abdita natura, nonnunquam 
____ i etiam ipfaru fimilitudo , uel hDmonymia,uel uocis afRnitas,ut aconiti fpeciem pro uea rr* 
ratro nigro ufurpStmulti,marum pro origano,chamacdrym uel alliS fylueftre pro fcordio: K,ne 
longius abeamus, chelonem pro cephalojfparu pro aurata, fargum pro melanuro; Tfsiyoj/ alij ms plrl. ‘ " 
nam marem, alijpifciculum alium exococioiimiIemuocant,Alijbanchum cum bacchOjfarginu*^ 
cum fargo, glaucum cum glaucifcOjlamiam cumamia,alios^quamplurimos confundunt. 
Idem nobis in trichtde,trichia,thri(ra etienittquorumnon nominis folum, fed etiam rationis ^ 
10 nominis & rei affinitas effecit, ut alij pro eodem {tifre hxc ufurparint , atep modo hoc, modo illo 
nomine in eodem pifce defignando ufi fuerint:cum alij ex trichide trichiam nafei dicant , ut Ari 
ftotcles Iib.6.de hift.anim.cap.iy.alia uerd ab his effe thriifam , quanqua fit aliquid his omnibus 
comune.Rei obfcuritatem auget Gaza,qui trichidas,fardinas:trichias,fardas couertit: cum fara 
da apud ucteres longe alius piicis effe uideatur. Ac primum quantu ad Ariftotelem attinet, non contra Ari/liw 
poiTumnon fiimmopere mirari,qudd feribatex phalericaaphya membradas , exmembradibus tdrin. 
trichidas,ex his trichias gigni: Cum ipfe annotauerit pifces ex diuerfac fpeciei pifeibus no nafei, ub.6.de hiUa, 
dempto rhinobato,qui ex fquatina & raia gignitur , ut didlu eft alibi in Capite de Aphyis gene= mim-atf.ix. 
ratim.Dcinde uerd Gaza,qui trichias fardas conuerterit,cum farda fit ex lacertoru marinorum conim 
genere,eiufde magnitudinis cum colia,qui fcobro maior eft,tefte Athenteo lib.j. uel, ut Plinius sari* guiii. 
lofcribitlib.ji.ca.ii.pelamys longa.Dehisigifquidfentia,breuiter8dperfpicuecxpona.Tetx<‘d«, 
•jpixixSiflKxs fiue fleiw«s(jinw4^er LtmtumnSi fcnhnttr,nm curi, fer T.)5es didlas opinor,ob fpi 
naru copiam Sdparuitatetnam capillorii tenuitate referunt , qua de caiifa fine pernicie edunt; Sd 
trichida ac trichia eunde plane effe pifce, thriffam uerd ab eo difFerre,dequa feotfim egimus. Aut 
fi qua fit inter trichida & trichia differentia,eam folum xtatis Si magnitudinis eirc,ut trichis mu 
nor fit,trichia maiortid quod multis pifeibus ufuuenire coftat , quibus pro aetate Sd magnitudine 
uaria pofita funt nomina,no folum ab antiquis,fcd etia a pifcatoribus noftris,ut in aurata Sd cora 
cino priiis annotauimus.IdeinGallianoftra Narbonefi,’Prouincia,Italia autilgo obferuari uide 
mus,in eode pifciculo que fardine Bd farde appellat eo tantum difcrimine,uthicmaior fit, ille mi 
nor.Hanc uulgi appellatione puto fecutu fuilfe Gaz5',ut ciim uideret ab Ariftotele trichia a tria 
jo chide diftingui,illa farda,hanc fardina uulgi more appellauerit. Dicet aliquis utrStj iiocabultira 
antiquu efle, 8d a Latinis ufurpatu.id §d equide fafeortna Columella fardina dixit, quan§ eo ]o= uJ.S. «f . tf. 
co no fardina fed fardinia legat; S: farda apud Athenaeu 8C Pliniu reperit, At intelligi uolo.uideri 
Gaza trichida 8d trichia duobus nominib.Latinis exprefsiire,qu3c ut uocii fimilitudine, ita figni 
fleatione cade efle putabat cS uulgaribus,cum res aliter habeat.Na alteru fcilicet farde no ide fi* 
gnificat Sd farda,quat p pifce longe diuerfo a ucteribus ururpaf,ut paulo ante ditfiO eft,8d,fuolo 
co fufius oftendet. Ego uerd trichida 8d trichia p eode pifce accipio,qui fardine uulgd dicif, cbcMittnchie 
nifi ptate admagnitudinc differaqqup differetia duplex nobis nomen pepcrit.ut Sarde dicat, qute 
maior fit;Sardine,qup minor.Dorione,cuius libra de pifcib.fepifsime citat Athcn*Us,autorem 
habeo,qui trichida etia trichia appellat. Atq; adeo Athenteu ipfum,qui trichiaru exempla ex ue= mul 
4.0 tcribuspfercns ipfas aperte cu trichidibus cofundit. Sed hadenus de nomine,n3c derc dicamus, tmn dijfirit uc 
Sardina pifciculus eft marinus,aphya phalericte omnino fimilis , nifipaidd maior 8d fpifsmr ^ 
efletta pania alofa,ore.branchijs,oculis,pinnari’inumero,fitu,fquamis,caudaminimcdifcrcpas,d^.^^^^.^j^^ 
fed in hoc tantum quod alofa fit latior. Sardina igif fquamas magnas tenues habet, colore eit ua- 
rio, nimirum capite aureo , uentre albo, dorfo cum uiridi ctcruleo, utrocp fplendido rutilanteqj, gmtudm tan* 
dum uiua e mari cxtrahitur.una eiit cu uita uiridis euanefcit,carulco mancte,eocp hebefeente £d ttm diflingmii 
fplendorem fuum amittente.Inteftina habetparua Sd reda.alofaruminteftinis fimilia. r*’". 
Felle carettquamobre non exenterata in craticula uel fartagine coquitur,uel in olla cum oleo 
elixatur. Vere pmguefcit.Linguamordet,maxiine fi paulo diutius aiieruet. Sale conditgfa^in^ 
in annos duos feruantur,fitcp ex his garum , fed minus laudandum ob fquamarum copia fpf^ 
fonarum^aquibuscarodifRcilefepararijUixminmuriadiflbluipoteft. _ 
Si fardina noftra ea fit, quam Arifioteles trichida uel trichia uocat,ut reucra elTe exiftima wus, 
fcrupulum no tenue nobis inijciec locus Arifiotelislib.S.de hifl:.anim,ca.i 5 .ha:c fcribetfs:©!^^^- ^ 
t/,mi -r p\ «AfdTHSt-Tf, ^o^wvt^.cc?^ otw £? '2:5 JardiniE noiifu= 
afl w an «taScd/at l^t7I^^au.ai'nou'‘^.o7t uovoi as 'tlspoy, a& s J HSC- t>eixnt: amnes: 
&S7Kcf^tK7VX7i^}lfilSou,fVffti<^V>liH€ice(i<^xclK7s?^&y.aa.7toij'^,o7t'S’ni(AOVoicwx7rf^i's<ny€i, r 
6o 
isfof/, ay«^JO 
(rvittimet Tisvcu/Ticy.iKTiAbovr^f^ yq* kk «Ma-HSVJf a’s t A^t^, « (ulhicatur 
orTilr 3 «AiiTKSrTf.Qug fic couerticP!ih.li. 9 .ca.i 5 ’.Intrantiu Ponta foli no remeat trichif. fed hi oli 
Iftra amne fubeunt,ex eo fiibterraneis eius uenis,in Adriaticu mare deflunt,itaqi et illinc e cen^ . secundusj 
dentes nec tinqua fubeuntes e mari uifuntur. Nullus tieteru fcripfic , nulltls etia recemioriim aut 
pifcatorimi aut feriptoru memori^ prodidit , uidif iie aut ab alijs auditiic fardinasnoi ras amnes 
fubire.Qiiocirca locus Ariftotelis mihi fufpedus eftiitem Plintj, ut fortafte pro nr 
legendum fit Se&nrt, quas uere adflumina properare magna frequentia illic^ pingndcere con* 
flat. EiiifdelociparspoftremadepraiiataetiaeftjnaprotKuAtwTillrfiSeytyKnK^itHS''^®*’' 
