62 
fortes. Apenninus durifflmosiomnem^ difFicuItatem tokrantcs,nec ab afpeflu decofosiQitf cum 
tS uaria SC diuerfa fint, tamen qua:dam quaficommunia « certa praecepta m emendis miiencisa- 
rator fequi debeuea^ Mago Carihaginenfis ita prodidit, ut nos deinceps memorabimus Pa ^df 
funtbouesnouelK,quadrTti(uiribus magnis)grandibusmembris, cornibus proceris(ampl,s)n,^an 
tibus a: robufiis, fronte lata et crifpa.hirtis auribus, oculis SC labqs tnpris, naribus 
ceruice longa ac torcfa, palearibus amplis ,& pene ad genua promiffls, pedoremagno(kto ) armis 
uaflis capaci &C tanquam implente utero, lateribus porredis.lumbis latis(Maflis coxendicibus) dor 
fo redio plano&,ueUtiam fubiidente, clunibus rotundis,cruribus compaAs ac reflis, fed breuiori 
bus potL c® I6»gis,nec genibus improbis , ungulis magnis , caudis longiltois & fetofis 
corpore denfobmiim, colore rubeo uelfufco, taaii corporis molliirimo.Haaenus^liimella de 
boukaratoris elediole. Bouem rubeum ab aratoribusprobaridifcimus: qualis fortaffeeft, qiiem 
hodie Veneti agricola: lorum fuouocabulo appellitant: Nec enim idem prorfus edor eft rubeus, 
qui ruber a nobis,a Graicis if dicitur.Nic.Erythraeus. Talis notae uitulos id eft luuencos uel 
boues indomitos SdrudesCinquitrurfusColumellaloportet cum adhuc teneri funt.confuefcerema 
nu frequenter traflari.ad praefepia religari.ut exiguus in domitura labor eorum,8f minus m 
Ii. Verum necB ante tertium, necp poft quintum (quartum, V arro)anntim uiuencos domari placet, 
quoniam illa tetas adhuc tenera eft,hacc iam prEedura.Columclla 8C Pallad.Domitura boum m trima 
tu.poftea fera, ante pramatura,Plinius. Eos autem,qui de grege feri comprehenduntur lic iubigt 
conuenit.Primum omnium fpatiofum ftabulum praeparetur.ubi dotnitor facile uerlari,&: unde di< 
eredi fine periculo pofflt. Ante ftabulum niillat anguftiat fint,fed aut campus, aut tita latepatens.ut i» 
cum producentur iuuenci, liberum habeant eXcutfum.nc pauidi aut arboribus, aut obiacenti cudi. 
betreifeimplicent,noxam%capiant,Inftabulofintamplaprsfepia,fupra(Btranfuerfialprestnmo 
dum iugorum a tdrra feptem pedibUs elati configantur jad quos religari polfint iuuenci(boues mdo 
mitiO Diem deinde, quo domitura au(piceris,iiberum a iempeftatibiis,o^ a rehgionibusCimpedimen 
tis omnibus)matutinum eligito;(quo capri perducantur ad ftabulum ) canabinist^ funibus cornua 
luuencorum ligato:fed iaculi,quibus copulantur, lanaris pellibus inuoluti fint, ne tenera fronte fub 
cornua Ixdantur. cum deinde bucolos comprehenderis,extra ftabulum producito, 8^ ad ftipites re^ 
lisato ita, ut exiguum laxamenti habeant, diftent^ inter fe aliquanto fpado , ne in colludatione ah 
ter alteri noceat. Si nimis afperi erunt , patere unum diem notft emep defaeuiarit ( inter uincula miri, 
gentur ieiuntjs)fimul atm iras contuderint,manu producantur,ita ut dfaliquis ante,& a tergo com 
plures qui fequantur,rerinaculis cos corineant; 8C unus cum claua falignea procedens modicis idfi- 
bus fubinde impetus eorum coerceat.Sin autem placidi &: quieti boues erunt, uel eodem die, quo al 
ligaucris,ante ucfperum licebit producere, Sd docere per mille palTiis compofite,ac line pauore am= 
bulare. cum domum pcrduxeris,ar<fte ad ftipites religato, ita ne capite moueri pofflnt : tum demum 
ad alligatos boues,ne(K a pofteriore parte,ne<pa latere,fed adiierfus placide , & cum quadam uocis 
adulationeiappellationibus blandis,&: illecebris oblatorum ciborum)uenito (bubulcus admulceat) 
«t accedentem confuefeant afpicereideinde nares perfricato, ut hominem difcantodorari.Moxetfc 
am couenit tota tergora Si tra(Sare,K refpergere mcro.quo familiariores bubulco fiant; uentri quo 
que, « fub femina manum fubijcere,ne ad e^ufmodi tadum poftmodum pauefcant.&: ut ricini, qui 
plxruntn feminibus inhaerent, eximanturtid^ cum fit a latere domitor ftare debet, ne calce(aut cor. 
nu)cotingi poflitCquod uitium fi in primordijs eftetSui fibi ceUilfe fenferit, obtinebit.) Poft hgc didii 
diis malis,educito linguam, totumcp eorum palatum fale defricato, librales® offas in praefulfac adi. 
cis liquamine tin(fras,lingula(in gulam,Pallad.)demittito,ac uini fingulos fextartos per cornu fau= 
cibus infundito.Nam per hsc blandimenta uidiio fere manfuefcunqiugum^ quarto die accipiSt, 
cui ramus ii liga tur,6f temonis uice trahituriinterdum pondus aliquod (leue)iniungitur,utmaio 
re nifu laboris exploretur patientia, poft eiufmodi experimenta uacup ploftro fubiungendi,ddpau. 
latim longius cum oneribus producendi fimt.Sic perdomiti-mox ad aratrum inftituantur.fed in fub 
atfro agro.ne ftatim difficultatem operis reformident,naie adhuc tenera colla,dura profeiflione ter- 
gx contundanuOiremadmodum autem bubulcus in arando bouem inftituat , primo ( inquit Colu- 
mella)praccpiuolumine:curandumne in domituraboscalce,aut cornu quenquamcontingat-nam jo 
nili hac caneantur, nunquam eiufmodi uitia,quamuis fubafla.eximi poterunt. V erum ifta fic agen 
da pr jcipimus,ii ueteranum pecus non aderiuNam fi aderit, expeditior, tutior^ratio domandi eft, 
quam nos in noftris agris fequimurinam ubi plauftro,aut aratro iuuencum confuefeimus, ex domi 
tis bubus ualenti{rimum,eundem^ placidiffimum cum indomito iungimus , qui 5C procurrentera 
retrahat, Sd cunflantem producariSi uero non pigeat iugum fabricare,quo tres iungantur.hac ma. 
chinatione confequemur,ut etiam contumaces boues grauiffima opera non recufent : nam ubi pi. 
ger iuuencus medius inter duos ueteranos iungitur.aratro^ initindo terram moliri cogitHr,nutIa 
eft imperium refpuendi facultasilitieenim efferatus profilit, duorum arbitrio inhibetur : feu confi. 
ftit, duobus gradientibus eriam obfequitur.-feu conatur decumbcre.a ualentioribus fubleuatus tra. 
hitiiripropter quae undimneceffitate contumaciam deponit , SC ad patientiam laboris pauciflimis 6« 
uerberibiis perducitur. Eft etiam poft domituram mollioris generis bos, qui decumbit in ftilco; ea 
nonfacuiti 3 ,fedrarionecenfeo£mendandum:namquiftimulis,autignibns,alijs^tormenris id ui- ' 
tfunt 
