io 
Bos & Vacca. E. Lib. I. dj 
tiiim eximf melius mdicant,uerxratibnisignari funt.qtioniam pcruicax contumacia plenmoife, 
uientcmfatigat.Propter quod utilius cft citra corporis uexationcm fame potius & fiti cubitOTcm 
bouem emendare; nam eum Uehcmentius afficiunt naturalia defyderia.quam plags.Itaqj fi bos de- 
cubuit.uuliffimumcfific pedes eiitstiinculisobligari.ne aut inflfiere, aut progredi.autmfciooflif 
quo tado media, &: fiti compulfus deponit ignauiam, qua: tamen ratiflima eft in pecore uernactilo* 
longe^ omnis bos indigena melior eft quam peregrinus:namneq5aquae,nec pabuli, nec coeli hm" 
tatione tematurj^ne^ infeftatur conditioneregionis.ficut ille, qui ex planis , ec campeftribus locis* 
in montana eOafpera perduflus eft,uel ex montanis in campellriautam etiam, cum cogimur ex lom 
gmquo boues arceifere, curandum eft, ut ex fimilibus patrijs locis traducantur: item cuftodiendum 
IO cit,nem cotporationeCalias comparatione) uel ftatura, uel uiribus impar cum uale* tiore iungatur- 
nam uuatp res inferiori celeriter affert exitium.Mores huius pccOriscbouis operarijlprobabiks hal 
bentur, qui funt propiores placidis quJm concitatis , fednon inertes ( arguri, manfuedjPallad.) qui 
lunt uerentes plagarum,& acclamationum, fed fiducia uirium,necauditu, nec uifu pauidi nec ad 
ingredienda flumina.aut pontes formidolofitmulti cibi edaces.uerum in eo conficiendo lenti; nam 
Ili nielius concoquunt.ideo^ robora corporum citra maciem conferuantiqui ex commodo quam 
quifeftinanter mandunt, Sed tam uitium eft bubulci pinguem, quam exilem bouem redderefiumi 
jis enim &: modica corporatura pecoris operari) debet effe.neruis^ BC mufculis robtifta: non adipi- 
bus obefa.ut nec fui tergoris moIe,nec labore operis degrauetttr , Hatftenus Columella. Nouellos 
cum quis emerit iuuencos.fi eorum colla in furcas deftinata incluferiqac dederit cibum, diebus pau 
cis erunt manfueti, 5 C ad domandum proni, Tum ita fubigendum ut minutatim affuefaciant, Bi. tiro 
nem cumueterano adiunganuimitando enim facilius domantur.Et primum eos xquo in loco, & fi. 
ne aratro,nim eo leui fimul arare faciant, & principio per arenam, aut molliorem terram dum coiw 
fuefcant.Quos ad uetStiras alimus item inflittiendum,ui inania primum dticant platiftra, &: fi pof. 
Cs,per uicum,aut per oppidum,ubi creber crepitus fit,ac uarictas rerum coftietudine celeberrima, 
ad utilitatem adducito. Nc^ pertinaciter quem feceris dextertim in eo manendum. Quod fi alternis 
fit finiftei ,fit laboranti in alterutra parte requies. Vbi terra leuis,ut in Campania.ibi non bubus gra 
uibus,fed uaccis aut afinis quod arant, ed facilius ad arauum leue adduci poffunt,8i; ad molas, sfad 
ea, fi qua funqqtia: in fundo conuehunf. In qua re alij afellis,alij uaccis ac mulis utuntur,exindc ut 
pabulifacultaseft,Nafacilius afelltis ^ uacca alitur,fed fruduofior hac. Cauto agricola hoc fpcda 
5“ dum, quo faftigio fit fundusiin confragofo enim ac difficilihac ualentiora parandum , BC potius ea, 
quaplus frudum reddere poffunt,cumidem operis faciunt, Varro. Araturos boues quam ardiffk 
nie iungi oportequt capitibus fublatis arenffic minime cdlla contimdunt.Si inter arbores uitesm a. 
retur.ftfcellis capiftrafi.ne germinum tenera pracerpanqSecuriculam infitiuam pendere , qurin. 
tercidaturradices.Hoc melius quam contielli aratro,boues9 ludari, HacPlin. apud quem plura 
adarandidifciplinamlegelibroi8,cap.i8.8ideinceps:&:apudColumellamlibroi,ca.i,j.e^4’Btri 
bulctis fiue arator nun$ ftimulo laceffat iuuencum.quod detredantem calcitroftim^ eum reddit; 
nonntin^ tamen admoneat flagello, Columella.Fortiffima bouis pars caput eft,ideo^ cornibus prj 
dita.qua iugo alligatur.Ceruix etiam ei firma robtifta^ carnis eft.quamobrem non deftint qui iu- 
giim ceruici committant, Syria tenui fulco arat, cum multifariam in Italia odoni boues ad Angulos 
40 uomeres anhelent, Plinius. Vno boum iugo cenferi anno facilis foli quadragena itigera; difficilis tri 
cena,iuftum eft,ldem.Saferna apud V arronem ad iugera ducenta arufbottiuga duo fatis effe feri. 
bicCato in oliuetis ducentorum quadraginta iugerum boues ternos,ita fit ut Saferna dicat uertim, 
ad centum itigera.iugum opus elfe.fi Cato ad odogena.Sed ego neutrum horum, Inquit Varro, ad 
omnem agrum conuenireputo.Si utrutp ad aliquem. Alia enim terra facilior aut difficilior eft alia. 
Terram duram profeindere nifi boues magnis uiribus non poffunt, BC fepe frada bura relinquunt 
uomeres in aruo.Ne boues operantes laflentur,olea BC terebinthinam concoquens, ungito cornua, 
Democritus . Boues ferfjs coniungere licet; Hoc licet facere, trahant ligna, fabalia, frumentu quod 
non daturus eriSjCato.Tribula uel tribulueft tabula faxo uel ferro afperata,qua frumenta tererent: 
in frequenti etiam nunc Italia: ufu, V arro.E fpicis In aream excud grana opoaet, quod fit apud ali. 
Jo ositimentisiundis BC tribulo, 8ic. Varro 1. 51. * 
^Ne boues in arca ad trituram accommodata fpicas interim edant, dum proculcant, eorum bu- 
bulo fimo nares illinenda: funt ; Qua: aftuta machinatio perficit, ab illarum ut fefe efti abftineant- 
Hoc nimiru animal huiufmodi tetri odoris afperfione deterritum, nihil.ne fi fame quidem acerrima 
premeretur,unquamedcret,Aeliantis. ^Vaccarum ahteftintmagnac Si mediocres, qusfobolis 
gratia nutriri folcnt,ut uituli madandfac boues plauftris Karatris neceffarfj.exeis generent. Haru 
lac, licet ad cibum Bi conficiendum cafeS utile fit, tolli tamen cis non debct.fed pro nutrimento ilitu- 
lis relinqui. Alia minores funqqtialadis tantO & cafei gratia nutriunt : ideo^ uituli quindecim a 
partu diebus elapfis occidendi funt.Eligenda funt non nimiu parua, tuberibus magnisc BC caudis 
Iongis,utaIiquiaddunt)Petr.Crefcent,Nondegcnercsexiftimandieciam minus laudato alpedu: 
taplurimumladis Alpinis, quibusminimucorporis.plurimu laboris, Plinius.Alrinas apud Columel. 
lam non Alpinas legimus. Boues dicuntur matrices V arronfquas BC fruduarias rede appellaris. 
Cenomani Orobij quida quotidiano fermone Bergaminos appellitat, quos Vaccarios alij dicut; 
f a 
