De Canibus dluerfis. Lib. I. sdf 
Strabonis libro ii, f Hifpani qiiinouitm orbem perliiftranmt,i'ticcrtammibus cum nudis incolis 
canum opera plurimum ufi funt, Petrus Martyr, Et alibi, Canes Hirpanorum (inquit ) in homines 
nudosrabidiinfiliebantjhaudfeciisacmferosaprosautfugaces ceruos.nec minusfidos Hifpam 
reperiuntin periculis fubeundis canes, quam fuos olim Colophoni) uelCaftabalenfes.Et rurfus.Pa- 
eram regulum SC tres alios eum comitantes,hom{nes nefarios 6C extrema: iibidinisj Vafehus Hifpa 
nus apud feaccufatos in bellatorum canum fauces coniecit,illorum^ lacerata cadaueta cremari 
iulTit, De canibus, cum quibus pralia ineunt, mira referuntur. Ad indigenas armatos haud feCiis ir* 
ruunt pra:cipites ac inceruos alit apros, fi digito monfirentur.Dataquandocp teifera canibus folu* 
tispr^euntibiisagmen, toruoMolofforumafpedu at(]p infueto latratu perterriti hofteshacfitantes, 
10 pugnas ordines^ ftupidi deferueriint. Verum Catamairenfes SiC Caribes ferociores, bellis^ gerens 
dis aptiores, in ruentes canes eitius fulgurc i<3o uenenatas deftinant fagittas, 6 CmuItosperimimt. 
DE CANIBVS CVStODIBVS; ET PRIMVM 
depaftorali. 
C A N VM qui cuflodesdicuntur,&^cuftodia:caufa paratur, airj pecora, alrj uillas,altj domos pri 
uatas,alij publicas,ut tcmpla,cuftodiunt. Apta cuftodum nomina apud Xenophontem funtPhyhx 
6 c Phrura, Plura de cuftodibus in genere, uidc infra ab initio tradationis de cuftodibiis jedium.Scd 
primum de pecuario, inde difleramus de reliquis, fMolotticum genus uenaticummihil a cateris 
diferepat: Atpecuarium,longe5(^ magnitudine, &: fortitudine contra belluas pra:ftar, Ariftoteles. 
S -iTCtfi^iKos ngu fttyccj, Varinus dC SiiidastSed deMoloiiis uide fupramter Venaticos ro 
ao buftos, Nectibicuracanumfueritpoftrema.-feduna Veloces Spartae catulos, acrem^ Molofr 
fiim Pafce fero pinguununquam cuftodfbus illis Nod^urnum ftabulis furem, incurfus^ luporS, 
Aut impacatos a tergo horrebis Iberos, 6 dc. Vergilius in Georg. Pecuariii canem Aiig.Niphus ma* 
flinum inrerpretatunSimt autemmaftiiii,ut fupra docui.quos (jermani irttbcn appellant* 
^Nuncdemiitiscuftpdiblisloquarjquanquamcanisfaird dicitur mutus cuftos, nam quis hoa 
minum clarius,aut tanta uociferatione beftiam,uel furem praedicat, quam ifte latratu d quis excubi* 
tor inueniri poteft uigilantior d Qiiare iiel imprimis hoc animal mercari tueri^ debet agricolatquod 
SC uillam, 8 d frudusjfamiliam^ dC pecora cuftodit, Columella, Sed de uillatico alibi j hic de illo dice* 
mus>qiii ( ut Columella inquit) propellendis iniurijs hominum ac ferarum comparatur: 8 d idem ob* 
feruat domi ftabulum, foris pecora pafcentia. Relinquitur(inquit Atticus apud V arrone) de qua. 
J® drupedibus quod ad canes attinetjmaxime ad nos,qui pecus pafcimits lanare.Canis enim ita cuftos 
eft pecoriSjUt eius quod eo comite indiget ad fe defendendum.In quo genere funt maxime oues,de. 
inde caprae. Has enim lupiis captare folet, cui opponimus canes defenfores. Infuillo pecore tamen 
funt, quae fe umdicent,fues,uerres,maiales, fcrQfae:prope enim hgc apris,qui in fyluis fa:pe dentibus 
canes occideruntQuid dicam depecoremaiorcrcum fciam mulorum gregem cum parcereiur,eocp 
ueniftet lupus, ultro mulos circiinfluxiflejSd ungulis caedendo eum occidiftec’ dC tauros folere diuer 
fos a (frftere clunibus continuatos, 8 d cornibus facile propulfare lupos cHscilR, 
^Pecuarius canis ( utor Columellae uerbis)ne<^ tam ftrigofus aut pernix debet efle, quam qui 
damas, ccruos^, 5:1 uelociflimafecftaturanimaliainec tam obefiis aut granis, quam uillac horrei^ cu 
frostfed Sdrobuftus nihilo minus,5l aliquatenus promptus ac ftrenuus,quoniam dC ad rixam, & ad 
40 pugnam, nec minus ad curfum comparatur, cum dC lupi repellere infidias, SC raptorem ferum con. 
fequi fugientem, prscdam^cxcutcreatt^ auferre debeat, Qjuareftatuseiuslongiorproducftior^ ad 
bos cafus magis habilis eft, quam breuis,aut etiam quadratusiquoniam ( ut dixi ) nonnunquam nc. 
ceffitas exigit celeritate beftiam confedanda. Caeteri artus fimilesmembris uillatici canis, aeque pro* 
bantur, Hxc Columella, Canes ad pecorum ciiftodiam (inquit Varro apud Conftantinum) pr«. 
cipue generoftjcorpore magno funt,uegcn's uiribus, animo non deie(fto,graui latf atu ai<p formida» 
bili utentes ; CJui etiam in adeuntes non fruftra ac temere infiliunt, fed uires in fuum tempus refer* 
uant,cum impetu opus erit. Hi fiquidem funt fortiores, atep aigre etiam capiuntur , (/Ivm 
: intelligo qui non facile capi, id eft uinci a feris queant* Canis paftor^is ( ut Blondo pia* 
cet) defenfori frmilis eligatur, educetur^ fimiliter.Laudat in eo colorem album CSlumella, qui fi no 
5 ® reperiatur,quemuis potius quam uarium probabis: ut quem prifei ( Columella ) nec in uillacicis nec 
paftoralibus laudauerim, Non mirum eft autem fi candidi canes hac tempeftatc probentur a pafto» 
ribus,cum illi prx exteris facile dignofeantur a Iupis;nam exteri in tenebris quando^ non agniti a 
paftoribusjpro ipfts lupis petiti funt, (ut fupra etiam in V cnaticorum colore diiftum eft,) Hxc Blon- 
dus, Paftor album probauquoniam eft ferx diftimilisjmagno^ opus interdum difertmine eft in pro 
pulfandis lupis fub obfcuro mane,ucl etiam crepiifciiIo,ne fi non fit albo colore confpiciius, pro lu* 
po canem feriat,Columella. Primum xtaie idonea parandi funt(inquic V arro) quod catuli dC uetu 
li,nec^ fibi,ne<^ ouibus funt prxfidio, 5 l feris befttjs nonnunquam prxdx.Facie debent efte formofi, 
magnitiidineampla,oculis nigrantibus autrauis, naribus congruentibus, na 
fum eiufdem coloris habetes,FrOnto:Eiurdem coloris intelligi poteft iiel iimpliciter, ut unus in nafo 
^0 color fit:uel ut idem qui in reliquo corpore: uel idem qui in oculis, quos Fronto proxime nigros tan- 
tum probauerat:)labris fubnigrisautrubicundis,ne(j refimisfuperioribuSjnecp pendulis fubtiis.' 
mento fuppreffbjS^ ex eo enatis duobus dentibus, diredis potius quam brochisCEortis,Crefcetienfis> 
