74 ^ 
quoij Aiifcennx, ut ipfe fatetur, non mirum fi parum perfctSam tum eius tumqiisproufnittftt ab 
eo fymptomatum defcriptionem reliquerint.Hoc potius mirum eflet, toxicum tam celebre uenenS 
Ktantoperecaucndum, omnibus adhuc medicis ignotum effe, ut fe quidem ignorare Matthxolus 
fcribit.lllud equidem affirmo, napellum genus etfe aconiti, idem^ toxicum,fiHe idem quod Dicfca> 
rides dcfcribit(diuerfa enim funt toxica)aHt prxcipuam eius unde fieret materia: fiue aliud quidem 
toxicum, fed quod ijfdem poffit remedijs iuuarl,utpote calidum ficcum ac fepticum uenenum. Na 
pellusMoifii inquitMatthsolus), mus cft napelli.quem fape uidi SC cepi in altiffimis uallis Ananiat 
montibustfed non cuiufuis eft eum inuenire,cum magna ad id ( txdij ) patientia &C uigilantia requi« 
rantur.Itacp non miror quod philofophus quidam &C medicus infignis ( ut apudreccntiorem quen> 
dam legimus) cum mures huiufmodi nullos intieniret, cepiife tadem paruasquafdam mufcas folijs w 
SC floribus napelli infidentes 3C exugentes inde fibi alimentum , SC ex eis fuam antidotum compo. 
fuiire,admufcas uigintiquatuor, terrx figillatx, baccarum lauri 5C Mithridattj,fingulorum duabus 
uncfjs adied}is,cum oleo SC meile quantum fatis erat excipiendis illis. Et hac quidem antidoto miris 
fucceflibus, ut ferunt, ufus eft, non folum aduerfus napellum, quem diuerfis animalibus facitindl 
catiiTa periculi exhibuit, fed multa etiam alia crudeliflima uenena, Hxc ille. A uicenna quidem, 
(flue ipfc, flue interpretes, flue librartjtquod addo propter MattharolS qui ualde reprehendit Leoni» 
ccnum,tanquaminiurium in Auicennam, quod interpretum forte aut fcriptorum iiitia, lanquam 
certus ab ipfo commilTa authore, fimpliciter tanquam Auicennx notet: ego breuitatis Audio, Aut. 
cennx nomine completAi foleo illam qua extat aditionem qualemcim^, quoniam in ea qua fcripfit 
lingua, qtiamuis extat, nondum tamen publicus nobis efl fa(Aus:)Auicenna igitHr,inquam,circa na a» 
pelli murem parum fibi conflare uidetur,Sf ipfe etiam dubitalTe, eflet ne aliqua huius nominis hera 
ba, an potius animal fluemus huius nominis:utrum^ enim bifmus appellat libr.i.cap.5i.qttamuis 
ad bifmus herbam,etiam uox buha additur a Bellunenfltutrtimtp aduerfus napellum, SC albaras dC 
lepram utile facit. BuhaCinquitBellunenflsifecundumGlolfam Arabicam, efl planta quj dicitur 
gieduar,dequa Auicennacapitedezedoaria fcugieduar dixit, quod eius uicinitas infirmat plan. 
tam napell.iadfertur autem hoc nomine radix ex India, nigra, crafla, ficut radix doronici, faporis a> 
cuth&i uidi ipfam exhiberi cuidam principi Syria, Hac ille. Ego apud Auicennam libro quarto in 
curatione napelli, buha SC algttedar pro diuerfis napelli antidotis accipi obfertiaui. Sed has de mu» 
re napelli nugas, propemodum dixerim, Arabum etqui eos fe(Aaturmedicorum,tandemrelinquo: 
fiue herba qHadam,flae mus quadrupes, flue mufeus ad radicem nafcen$,fiue mufea infetSum, flue jo 
mofchus odoramentum, aut diamofchi antidotus,(qHOd plus rationis habetlpraflantiflimum aduer 
fus napellum antipharmacon fit.T am diuerfaquidem opiniones ex ipfa nominum uicinitate uideri 
poflunt exorta. In Aethiopia radix quaedam letifera efl, qua fagittas illinunt ; SC in Scythia tum 
hac,tum alia quadam, Theophraflus 9. ly. Rhododendron Diofeorides ait maritimis locis SC fe« 
cus amnes nafei, (uerba funt Marcelli V ergilij,) ^d res ipfa etianunc indicat : Et nos fcimus aliquot 
locis rhodanem corrupta uoce appellari plantam, qua quoniam paflu animalia eneceqpro toxico ha 
beatur, SC toxicum pariter uocetur,Hac ille. Vulgus Gallorum SC Italorum fere quouis ueneno in 
fe(Aos,intoxicatos uocant. Non indignum hoc loco etiam Aufontj epigramma efl, fuper toxici 
uiribus huiufmodi; 
T oxica zelotypo dedit uxor mcecha marito. Nec fatis ad mortem credidit efle datum. 4» 
Mifcuit argenti letalia pondera uiui, Cogeret ut celerem uis geminata necem, 
Diuidat hac fi quis, faciunt difereta uenenum. Antidotum fumet qui fociata bibet. 
Ergo inter fefe dum noxia pocula certant, Ceflit letalis noxa falutifera: 
Protinus Si uacuos alui petiere recelTus, Lubrica deietSis qua uia nota cibis. 
(5.uod fi hoc etiam toxicum de aconiti genere fuiqut nobis ueriflmile efl (Gallus enim Aufonius 
fuit, SC aconiti genere Gallos pro toxico ufos,Sii etiamnum uti,conftabit ex fequentibus, ) cum Her 
molao SC Ruellio faciet, qui ( ut dixi ) ab aconito primo non ex fcorpij itSu folum, fed aliud qtioduis 
in homine repertum uenenum impugnari putant, &: illis inter fecolluiSantibus hominem feruari, 
Qiiin & alui fluxum aconito moucri in homine non dubitamus,cum idem in feris fiat. Pardalin oc 
cidunt tum alijs modis, tum aconito efca admixto, unde fera per diarrhoeam inanitur.PolIux.Etali j» 
bi,Elatcria dicuntur pharmaca,quacnimium euacuando etiam necant, ut aconitum Si elleborum, 
ejuanquam etiam argentum uiuum per fe,tum pondere fuo tum mobilitate per inteflina deuolui et 
exitum quatrere folet. Sed plura de toxico, &; quod ex aconiti genere conficiatur,in Ceriio docui ca 
pite quinto; (hic nonnulla illic omiffa adijeimus ) SC inter caetera ex Ariftotelis Mirabilibus, parda. 
lion(idefl pardalianches aconitum ) uenenum in Armenia nafei, Sfc.atqtii Arabes pro toxico,Ar» 
menae fagittae uenenum pleriflp inlocis reddere folent. ^ Acuftum(alias aucaflon)fecundu Glof» 
fam Arabicam eft interfetflor lupi, Andreas Bellunen. Videtur quidem ab aconito interpolata uox; 
quod SC aconiftomon ( unde forfan colomcflrum nomen corruptum apud Diofeoridem ) uocari, ex 
Actio citat Hermolaus:item irin fylucftrem. Si pharmadadem:nos prater iridis fylueftris nomen in 
• excufls Aetij codicibus nullum reperimus aconito tributum. Faba lupina feu marcillium, datum 
in adipe.necat canes, lupos, uulpes 8C urfos, Arnoldus. Videtur attteapocynonDiofeoridis, quod 
filiquas habet ceu fabarum; et folia cum adipe in panes coadfa, canes, lupos,uuIpes,&l patheras ene. 
eant; 
