tf 7 c Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen , lil Boek , 6 y 6 
van zelfs wel op. Hier door konncnze genoeg aange- 
wonnen en vermeenigvuldigd worden. 
KRACHTEN. 
Galt». 1 . 6 . Bladeren van Roomfch Netdkruyd, of Vrtica 
At simp. 8 y Romana ; zijn verwarmende in den eerften graad; 
MtJ.fac. Jk — r 00 k afvagende van aart. 
luchf.hift. 1 ° Warmoes, of andere fpijzen gebruykt , ook in 
ïl.c. 37’. Wijn gekookt, en daar van gedronken, maken ze 
een open Ligchaam : drijven het Graveel af; doen 
gemakkelijk water lojfeu ; bevorderen der Vrouwen 
Maandftonden ; en verwekken luft tot het Echte werk. 
In de Zlecfch-Keetel gedaan , doen ze het vleefch haajl 
gaar worden. 
Diofc. I. 4. De zelve Bladeren gefloten , met Zout vermengt , 
c- s>+. en op de beet en der dolle Honden , ook op allerley 
vujte zsweeringen gelegt , gencezen de zelve. Ge- 
mengd met Oly en Wafch , dan Plaaflers-wijze ge- 
daan op een verharde Milt , brengen de zelve weer 
te regt. 
Durantts Het Zaad is verwarmende en verdrogende tot in den 
lib. Herb. tweeden graad. 
f«l. 323. n en Drachma van ’t zelve gefloten ; met Wijn en 
Zuykec ingenomen , is goed voor den Hoejl , ’t zwel- 
len van de Longe , en ’t Pleuris. Reynigd de Korft van 
alle tape Fluymen en ejuade vochten : dood de Wormen: 
flrijd teegens het vergif ; verwarmd en zuyverd de 
A Poeder. 
Plin. I ïi. Een halve Drachma van ’t zelve Zaad ’s avonds na 
f *‘ 3 - den ceten met Mcede gedronken, doed overgeeven. 
Een Drachma met Rhijnfchc Wijn gebruykt, breekt 
de Steen der Nieren, en der Blaas. 
CCLXXXIII HOOFDSTUK. 
VERKEERD 
NETELKRUYD. 
N amen het Neederlandfeh niet alleen dus, 
SïfNjrf? maar ook van veele Doove Nete- 
f pN fiV len genoemd. In het Latijn La- 
■ ïl*l fc m - UrTICA INERS , of MOR- 
: in het Floogduytfch Taube 
Nesset : in het Eranfch Ortie 
morte : in ’t Italiaanfch Gahopsi , of Ortica 
FETIDA. 
. on Hier van zijn mij in haren aart agt onderfcheydene 
derfchey- foorten bekend ; namentlijk: 
denefoor- I. Lamium maculosum flore luteo, of bonte 
ten - Doove Netelen niet een geele fchoont Bloem. H, Fo- 
lio caulem ambiente , of met Bladeren , rondom 
de Steel Kittende. III. Sylvestre flore albo , 
of wilde met een witte Bloem. IV. Sylvestre flo- 
re purpureo , of wilde met een purpure Bloem. V. 
Fcctidum flore rubro, of ftinkende met een roode 
Bloem. VI. Pannonicum , of doove Netelen uyt 
Pannonien ; welke ook Galeopsis tragi , of Ga - 
leopfts van Hieronymus Tragus , en Hanekop 
word gcheeten. VII. Scutatum, of Scutella- 
ria, doove Netelen, met Zaad als een Schild, of als 
een Helmet. VIII. Lamium bulbosum America- 
num, of Americaanfch doof Netelkruyd met een Bol- 
wortcl. Niet alle zijn ze van de zdve Bouwing enWaar- 
neeming. 
Grond. Zij beminnen echter al te zamen een goede, zan- 
dige, gemoenc en welgemeflte grond: meer een opene 
luchtige, als een donkere plaats, en veel Water. Kon- 
nen , buyten flaande , harde Vbrft zonder groote fcha- 
dc verdragen. Geeven ook meefl den tijd volkomen 
rijp Zaad ; ’t welk met een wallende Maan van Alaert 
of April , niet diep gelegt, de aarde word aanbevolen. 
Niet alleen hier door kan men ze bequamelijk vermee- Aanwin. 
nigvuldigen , maar ook door hare aangewaflene jongen; ning. 
welke men met de genoemde Aprilfche Maan van de 
oude afneemt, en verplant. , 
Het Lamium folio caulem ambiente , of Doove 
doove Netelen, met Bladeren aan de Steel Kittende; Syl- Netelen, 
vestre flore albo, of wilde dove Netelen met een met 
witte Bloem; en Sylvestre flore purpureo, of sjceï a "ic d -° 
wilde met een purpure Bloem, duuren niet langer dan rende, 
eene Zomer; alhoewel die met de witte Bloemen ook Wilde, 
wel meefl den tijd ’s Winters overblijft. Worden ^", e twce ' 
derhalven ieder Zoorjaar in April met een wafïende ïkg^ 
Maan gezayd. Komen ook, door ’t uytgevalleneZ<L*^, 
van zelfs wel voort; en konnen hier door genoegzaam 
vermeenigvuldigd worden. 
Het Lamium maculosum flore luteo, of bon- Bonte 
te dove Netelen, met een geele Bloem : F<xtidum flo- doove Ne- 
RE rubro, of ftinkende, met een roode Bloem; Scu- tclen; 
tatum, of met een Schild-Kaad; en Pannonicum, ennoch'’ 
of uyt Pannonien , vergaan niet zoo haaft, maar blij- andere, 
ven veele jaren in ’t keven. Staan alle ongeleegent- 
heeden der Winter geduldig uyt ; en geeven , doch al- 
leen bij goede Zomers , rijp Zaad ; ’t welk men op 
de voorheenen genoemde tijd in de aarde moet leg- 
gen. Hier door worden ze genoeg vermeenigvuldigd; Aanwin- 
cn dan ook door hare aangegroeyde )<>#££ Scheut jens. nin S- 
OndertufTchen heb ik door ervarentheyd bevonden, 
dat het Zaad van Lamium scutatum, of doof Ne- 
telkruyd met een Schi/d-Kaad, niet zoo haafl als dat van 
de andere te voorfchijn komt; maar zomtijds een half, 
ja wel een geheel jaar lang in de aarde blijft leggen, eer 
men ’t ziet opkomen. 
Het Lamium bulbosum Americanum, of A- Ameri- 
mcricaanfch doof Netclkruyd , met een Bolwortel , is caan kh 
een bezienswaardig , fchoon Gewas , doch het teedcr- Ne f 
fle van alle. Bemind een goede , zandige aarde , met meteen 3 
een wcynig twee-jarige Paerdemifl en ’t Mol uyt ver- Bolwor- 
gane Boomen , of in des zelven plaats van verrotte Boom- p *’ 
bladeren, doormengt: een warme, welgeleegene plaats, 10n ' 
en matige vochtigheyd. 
Geeft in decze onze koude Geweflen noch Bloem Wortel, 
noch Zaad , ten zij met zeer warme Zomers, en droo- 
ge tijden. Uyt hare ronde Wortel, die van de Ari- 
stolochia VERA , of opregte ronde Ariftolochie , in 
gedaante genoegzaam gelijk, fchieten op vijf, zes, en 
noch meerder Steden ; een , ook anderhalve voet lang. 
Aan welke gemeenclijk zich vertonen vijf, en zeeven 
fqjjoonc Bladeren, gehegt aan korte Steelt jens , twee en Bladeren, 
twee regt teegens over malkander gefield ; altijd voor 
in een alleen eyndigende. Zijn ovaals-wijze rond; be- 
vallijk-grocn ; niet groot, voorzien met drie groote A- 
deren in ’t midden , op de wijze van Plantago, of 
Weegbree; waar uyt veele kleync ter zijden voortfehie- 
ten : ook aan hare kanten vercierd met nette en fpit ze 
Tand jens ; eyndigende voor in een fpits punt. Tuflchen 
de zelve worden gedurig aan hare Steden nieuwe uyt- 
loopzjden gezien. 
Veel koude Herfftreegenen , Stormwinden , Sneeuw Hoe in de 
of flerke Zbrft kan decze Plant gantfchlijk niet ver- Winter 
dragen. Word derhalven ( met een wallende Maan waar tc 
van April in een Pot gezayd , en als ze twee jaren daar neemen * 
in geflaan heeft, in de zdve op de eyge tijd weer ver- 
plant zijnde) in ’t begin van Óftober, of een weynig 
later , na tijds gelecgentheyd , binnens huys gebragt 
op een luchtige plaats, waar in niet als bij vriezend 
Wéér word gevuurd : gedurende de Winter van boven 
begoten met een weynig lauwgemaakt Reegenwater ; 
en niet voor in ’t begin of op de helft van April, 
met een zoete Lucht en Rcegen , weer buyten de 
Zonneflralen voorgeftcld. 
Decze foort kan niet (gelijk wel de andere) door Aanwin- 
hare Wortel , maar alleenlijk door Zaad aangewonnen en nin g- 
vermeenigvuldigd worden. 
KRACH- 
