<58j Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek , 
Knop-fa- 
lade kan 
bekomen. 
Krul-fala- 
dc. 
Slaap ver- 
wekkende 
Salade, rie- 
kende als 
Opium, er 
hebbende 
de gedaan- 
te van En- 
divie. 
Wilde Sa- 
laad , met 
een door- 
nige rug- 
ge in de 
Bladeren. 
Zaad hol en luchtig op een zeer warme plaats in een af- 
gaande Maan van Auguftus of September-, en verplan- 
te daar van de geene, welke in de Winter zijn over- 
gebleven , in de gemeldde warme plaats , en welge- 
meftte grond, tuflehen volle Maan en ’t laatfte Quar- 
tier der Maand Maert, zoo zal hij zijne begeerte kon- 
nen genieten. Of wil iemand deeze Herfft-planten , 
luchtig en niet digt bij malkander gefield zijnde, in ’t 
Voorgaar onverplant laten liaan , hij zal ook niet qua- 
lijk doen ; vermits deeze dikmaal beeter worden als de 
geene die verplant zijn. Ondertuflchen eevenwcl blij- 
ven ze harder , en zijn niet zoo mals als de geene , 
welke men in de Zomer wint. 
De Krul-falade maakt noyt eenige Knoppen-, doch 
laat zich tot drie of vier malen toe affnijden, engebruy- 
ken ; t’elkens weer nieuwe Bladeren fchietende ; eer ze 
hare Steel zet om te bloeyen. 
De Lactuca soporifera odore Opxi, of ftaap- 
verwekkende Salade, riekende als Opium , is van na- 
turen geen fluytcnde of Krop-falade , meer een fbort 
van Endivie-, hebbende niet alleen Bladeren, dezelve 
gelijkvormig; maar moet ook op de zelve wijze behan- 
deld en toegebonden worden. Mag derhalven ook , 
en mijns oordeels met regt , genoemd worden Endi- 
via Opioides soporifera , of flaap-makende En- 
divie, riekende als Opium, te weeten, zeer zwaaren on- 
lieflijk. De Bladeren zijn een hand lang; drie vinge- 
ren, wat meer of minder breed; donker-grocn vanver- 
we; voor aldcrbreedfl , rondachtig toegaande; aan hare 
randen onordentlijk gekerft; en met veele fpitze pun- 
ten, als Doorntjens, voorzien. Deeze foort bloeyd in ’t 
tweede jaar , en vergaat dan. 
Ook de Lactuca sylvestris costa spinosa, 
of -wilde Salade , met een doornige rugge in ’t midden 
der 'Bladeren onder vercierd, niet meer dan een jaar in ’t 
leeven blijvende , word , gelijk de voorgaande foort , 
vermits hare onaangename geur, reuk, en aart, niet ter 
fpijze gebruykt. 
Zij geeven al te zamen in deeze Gewcflen volko- 
men rijp Zaad , bequaam om weer gezayd te kon- 
n en worden ; behalven dat van de Lactuca capita- 
ta, of Krop-falade , waar van ’t Zaad alderbefl in Bra- 
band word gewonnen. Zie hier bij na ’t Hoofdftukjv an 
Hasen-salade. 
KRACHTEN. 
Aart. CftAlade, of LaEluca, is koud en vochtig van aart, 
Tuchf. rot in ’t begin van den tweeden graad. Matig met 
Herb. bijl. oly , Ldik en Zout gebruykt , is ze voor ieder 
c ‘ * zeer gezond gegeeten te worden, inzonderheyd voor 
de geene , die een warme en gezonde natuur hebben. 
Doch veel gezonder is ze, als men ze gekookt, of on- 
der Spinaat, of iet anders vermengt, nuttigt. 
Van al de foorten der Salade is, mijns oordeels , de 
Krop-falade , of LaEluca Capitata, de befte. Eeven- 
weltccdere, weckelijke Lieden moeten de zelve maar 
zoberlijk gebruyken. 
JEgm.l.y. Zij verwekt gemeenelijk Jlaap , en ook eetenslufl. 
c -l- Stild de dorjl : maakt een zachte Stoelgang : verfrifcht 
ïfaEpigr. het //erf; neemt wcch de walging van de Maag, en is 
1 1 . goed voor de opbreckende Gal. 
Maar zulke perfonen , die met de Longezucht ge- 
queld, of Engborftig zijn , of zomtijds Bloedfpouwcn ; 
ook die begeerig zijn om Kinderen te winnen,- moeten 
zich daar van onthouden ; immers ten minften niet veel 
daar van eeten. 
Galen . lib. De Bladeren groen gefloten , en gclegt op Puyften , 
Simp. 6. ’t fprenkt Kuur , en andere foorten van verhit tingen , 
drijven’cr de brand van wech. 
. ( In Water gezoden, en dan gegeeten met een weynig 
BoomolycnEdik, is goed voor de geene, die zich van 
de Geelzucht aangetaft vinden. 
In Wijn, of Garfte-water gekookt, en daar van nu 
en dan door den dag gedronken , doed de Melk_ in der 
Krouwen Borjlen vermeerderen. 
Het Zaad gedroogt, gepulverifeert , en met Wijn Diofc.lt. 
te drinken gegceven,is dienftig voor de beeten der Scor-e- 1 66. 
pioenen , en anderer giftige Dieren. 
CCLXXXIX HOOFDSTUK. 
HAAZEPOOT. 
P het Neederlandfch dus genoemd , Namen, 
word in ’t Latijn geheeten Lagopus, 
M Ir' en ^ ES Leporis: in ’t Hoogduytfch 
Hasenfusz, en Katzenklee: in ’t 
Franfch Pied de Lievre; en in ’t 
Jtaliaanfch Lagopo. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vijfV'ft on " 
foorten; namentlijk: «Jerfchcy- 
T T 1 c , , oene loor- 
I. Lagopus minor vulgaris, of kjeyne gemeene te n. 
Haazepoot. II. Latifolius Hispanicus flore 
rubro , of Spaanfche breed-bladerige Haazepoot met 
een roode 'Bloem. III. Angustifolius Hispani- 
cus , of Spaanfche fmal-gebladerde Haazepoot. IV. 
Supinus capite plano, of leggende Elaazepoot met 
(legte Hoofden. V. Lagopus major perennis flo- 
re rubello, , of groote altijd-durende Haazepoot met 
een roodachtige 'Bloem. Niet alle zijn ze van de zelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Echter beminnen ze al te zamen een goede, gemee- Wat voor 
ne, zandige aarde, met twec-jarige Paerdemift een wey- e f n i r °nd 
nig voorzien : een warme, wel ter Zon geleegenc plaats, ne n , emm * 
en niet te veel vochtigheyd. Blijven ( uytgezonderd 
de volgende ) niet meer dan ccne Zomer in ’t leeven. 
Worden derhalven gemcenelijk in ieder Koorjaar, met 
een waflende Maan van April , op nieuws , niet diep , 
in Potten gezayd , zonder verzet te worden ; behalven 
de kleyne gemeene , die in de aarde blijft, en dikmaal 
van zelfs genoeg opflaat. Geeven in goede drooge 
Zomers teegens de Winter volkomen Zaad, en ver- Zaad ; en 
fterven daar mee. Konnen ook niet anders als door aanwin- 
dit haar Zaad aangewonnen en vermenigvuldigd wor- nin *»‘ 
den. 
Het Lagopus major perennis flore ru bel- Groote al- 
LO , of groote altijd-durende Haazepoot , vergaat niet ^doHaa 
zoo haaft , maar blijft veele jaren in ’t leeven. Geeft ZC p OOC . 
in deeze Geweften zelden, ten zij met zeer hcete jaren, 
eenig volkomen Zaad. Is tamelijk hard van aart. Blijft 
ook wel , bij flappe Winters , buyten ftaande, over; 
doch vergaat door fterke Korft. Moet derhalven , al- 
tijd in een Pot geplant , ’s Winters op een luchtige Hoe in de 
plaats binnens huys gezet ; met flegts een weynig lauw w,nter 
Reegenwater (want door wat te veel zou ze lichtelijk 
verrotten) onderhouden; in ’t begin van April weer 
buyten gebragt, en voor te veel vochtigheyd voorzich- 
tig gewagt worden. 
De aanwinning en vermeenigvuldiging gefchied niet Aanwin- 
alleenlijk door haar Zaad, maar ook door hare aan- nin g‘ 
gewaflene jonge Wortelen ; welke men met een waf- 
fende Maan in April of May van de oude afneemt, en 
verzet. 
KRACHTEN. 
H Aazepoot, of Lagopus , is verdrogende en te za- Aart.' 
mentrekkendc van aart. 
In de Lielïchen gebonden , houd in en be- Wuft. I. 
dwingd de Breuken, of Gefcheurdheyd-, doed ook de c ‘ ‘7* 
gezwellen van die plaats verdwijnen. 
De Bloemen, of ruyge Pootjens, in roode Wijn ge- Galen. lib. 
kookt , en daar van door den dag een weynig t’effcns sim P- 7- 
gedronken, flopt de natuurlijke en onnatuurlijke Stoel- 
gang ; doch de geene , die met Koortzen zijn beladen, c . 6 1 . 
moeten ’t met warm Water gebruyken. 
De 
