<58 y Haazepoot. Lathyrus. Steen-lceverkruyd. Damastbloem. 686 
Lu ft tan. Dc zelve 'Bloemen gedroogd, gepulverifeert , en daar 
l. 4. enarr. van een jy r achm* met roode Wijn ingenomen, heeft 
,y ' de zelve werking. Geneeft daarenboven de Wonden , 
dc inwendige Gefcheurtheyd : is goed voor de geene 
die een hoogt val gedaan hebben , en verfterkt de 
Maag. 
Derften. Wil iemand, die zich te vet bevind , mager worden, 
kift. Mant. Jig cerc d e Bladeren deczer Plant tweemaal ter weck 
jo. 11 9. » s avonc j s een Salade. 
CCXC HOOFDSTUK. 
LATHYRUS. 
j} amen _ T r teeder Gewas is, mijns weetens, 
met geenen anderen naam in ’t Nee- 
V der landfeh én Latijn bekend. Word 
fgi Vin ’t Hoogduytfch Plattbrbsen ge- 
v f Hier van zijn mij verfcheydene aar- 
den,. aar-' dige f°°rten in haren aart kundig gc- 
dige foor- worden ; te wecten : 
tcn - I. Lathyrus annuus Americanus flore cce- 
RULEO , of een-jarige Americaanfche Lathyrus met een 
fchoone blauwe Bloem. II. Flore albo, of met een 
witte Bloem. III. Flore rubro, of met een roode 
Bloem. IV. Hispanicus flore luteo, of Spaan- 
fche Lathyrus met een geele Bloem. V. Minor Lu- 
sitanicus, of kjeyne Portugal fche Lathyrus. VI. CoR- 
datus Lusitanicus , of P ortugalfche Lathyrus met 
Zaad na de gelijkenis van een Hert; ook wel genoemd 
Pisum CORDatum, of Hert gelijkende Erwete. VII. 
Japonensis flore purpureo majore , of Lathy- 
rus uyt Japan met een groote fchoone purpure 'Bloem. 
VIII. Humilis subterraneus , of kjeyne en lage 
Lathyrus , hebbende zijn Bloem en Zaad z.00 wel on- 
Tab.Co- der in de aarde , als daar boven : ook van Fabius Co- 
lumn.lib. lumna genoemd Arachydna subterranea. IX. 
ftirp. cap 1 .’ P nRENNIS LATIFOLXUS , o £ altijd-blijvcnde Lathyrus 
,31. met breede Bladeren. X. Lathyrus perennis an- 
gustifolius, of a/tijd-blijvende Lathyrus met fmalle 
Bladeren. Niet alle zijn ze van dc zelve Bouwing en 
M aarneeming. 
Grond. Echter beminnen ze al te zamen een goede, gemee- 
nc, zandige aarde, matig met twee-jirige Paerdcmift 
voorzien : een wel ter Zon gelccgenc plaats, en mati- 
ge vochtigheyd : geeven teegens de W'inter volkomen 
Aanwin- Zaad , en vergaan dan van zelfs. Worden derhalvcn 
mn S- in ieder Voorjaar , met een wafTcnde Aprilfche Maan , 
weer op nieuws , een ftxoobreedte diep , gezayd ; en 
dus eeuwigdurend gemaak. 
Altijd-du- Het Lathyrus perennis latifolius, of alt ij d- 
rende La- durende Lathyrus met breede Bladeren , veele beziens- 
thyrus met waarc Jige bij malkander gevoegde Bloemen van een aan- 
me» fmalle gename verwe voortbrengende, en het Perennis an- 
Bhderen. custifolius, of altijd-blijvende Lathyrus met fmalle 
Bladeren , vergaan uyt eygener aart niet haalt , maar 
blijven dikmaal meer dan vijftien jaren lang in ’tlecven. 
Konnen veele vochtigheyd , en , buyten Itaande , de 
ftrenge koude der Winter verdragen. Geeven, bij goe- 
de Zomers, jaarlijks volkomen rijp Zaad: ’t welk met 
een walTendc Maan van April in de aarde gelegt zijnde, 
eerft in ’t vierde jaar daar na de eerde Bloemen te voor- 
fchijn brengt. Alleen door dit middel kan men ze aan- 
winnen en vermeenigvuldigen . 
KRACHTEN. 
I>o.l. 1 . 17. TV, Vruchten van Lathyrus in Water gezoden , 
1. 10. I len met Melk gegeeten , maken wel grof Bloed-, 
doch voeden echter het Ligchaam meer als 
B o onen. 
Vermogen voorts alles> ’t geen van de Lrweten en 
Boon en is gezegt. 
CCXCI HOOFDSTUK. 
STEEN-LEEVER- 
K R U Y D. 
■ Llecn met dcczen naam in het Needer- Namen.' 
landfeh bekend , word in het Latijn 
gehccten Lichen , of Hepatica : 
in het Hoogduytfch Stein-leber- 
kraut, ook Brunnen-leberkraut: 
in ’t Franfch Hepaticüje : in ’t Ita- 
liaan fch Epatica Figatella. 
Hier van zijn mij in haren aart twee bijzondere foor- Twee 
ten bekend geworden namentlijk : foorten. 
I. Lichen majus, of groot Steen-Leeverkruyd. IL 
Lichen minus, of kjeyn Steen-Leeverkruyd. Beydezijn 
ze van ecven dc zelve Bouwing en Wdarneeming. 
Zij beminnen, uyt eygener aart, een gcmccne har- Grond» 
dc grond , gelcegen in een donkere en van natuuren 
vochtige plaats. Blijven gemcenelijk twee , of ook 
wel drie jaren lang in ’t leeven , doch zelden langer. 
Verdragen Sneeuw, Iterke Vorjl , en allerlcy andere on- 
geleegenthceden der Winter, zonder eenige fchade. 
Geeven ook volkomen rijp Zaad, ’t welk weynig Aanwiiu 
word gewonnen , vermits het gemeenelijk geheel uyt- ning. 
valt ; doch het komt ter plaats daar de Planten Haan , 
genoeg van zelfs op. Konnen ook alleenlijk hier door 
vermecnigvuldigd worden. 
KRACHTEN. 
S Teen-Ltevcrkruyd , of Lichen, is verkoelende en Dol Lx f 
verdrogende in den eerden graad; daarbeneevens c - , f‘ 
een weynig te zamentrekkende van aart. 
In Wijn of Bier gezoden , en daar van ’s morgens mof. 1. 4; 
nuchtcren gedronken , is goed voor de Bloedgang , of c. 5-?. 
roode Loop : opend een verjlopte , en verkoeld de ver- f u ^ ! ^ rr 
hittede Lcever; defgelijks het ontjlokene 'Bloed. Neemt 
wech alle hitAgheyd en vloeying , zoo van de Tong als Min. 1 . 1 6. 
van dc Mond. Is dienftig teegens dc Geelzucht , ver- c 
oorzaakt uyt een hectc Lcever : ook teegens allerley 
hitz.ige Koortz.cn , welke haren oorfprong uyt dc Gal 
nc-emen. 
Gefloten, dan gelegt op het wild Vuur, of eenige Galen. lik. 
andere ruydigheyd , hitz.ige en bloedige H onden, meer Simp.Mtd. 
andere ontjlcekcnde Zwecrcn , defgelijks op dc fproete- J ac ' ‘‘ 
ten en vlekj^en der Huyd , geneezen en verdrijven dc 
zelve. 
CCXCII HOOFDSTUK. 
DAMASTBLOEM. 
S En Eedel en van ieder zeer begeerd Vertchey- 
Gewas ; word in het 'Needer landfeh dc namcn> 
niet alleen dus, maar ook van zom- fp^g.' 
mige Juffrouwen -violier ge- 
noemd , vermits de Italiaanfche , 
Franfche , en meer andere Vrouws- 
perfoonen deeze Damajlbloem gebruyken , om daar 
meé de Moeder te zuyvercn ; en om zich te bewa- 
ren voor de quade Lucht. Hierom ook in het Latijn 
geheeten Viola Matronalis ; dan noch Viola Da- 
mascena ; en van zommige Hesperis. In ’t Hoog- 
duytfch WiNTER-viOLEN : in het Franfch Violettes 
de Dames; of ook Giroffles de Dames: in ’t Ita- 
liaanfch Viola MaTRONALE, 
Hier 
