6%7 Beschkyving der. Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 6SS 
Agt rmrv 
dcrlijke 
(ponen i 
purpur- 
bonte D; 
maft- 
bioem. 
Soorten 
met enke- 
le Bloo- 
men. 
Hoedanig 
men die 
met dub- 
bele Bloe- 
men 
vermits ze 
noyt Zaad 
geeven , 
kan aan- 
winnen, 
en waar 
op daar 
ontrent 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden agt 
veranderlijke foorten ; namentlijk : 
I. Viola Matronalis major flore albo ple- 
no, of groote witte dubbele Damaftbloem , in ’t Franfch 
geheeten Blanchb Mousqiie. II. Major flore 
ALBO PLENO LINEIS PALLIDO RUBRIS VARIÉGATO, 
of groote dubbele witte Damaftbloem , inwendig ver- 
cierd met bleek^roode ftreepen. III. Minor flore al- 
bo pleno, of kleyne , dubbele witte Damaftbloem. 
I\k Flore pIeno purpureo, of met een dubbele pur- 
pure Bloem. V. Flore albo et purpureo va- 
riegato pleno , of met een dubbele wit- en purpur- 
bonte Bloem , welker Bladeren gemeenelijk kleyncr , 
fmaller , ook voor fpitzer zijn als die van al de andere; 
en inzonderheyd voorzien met breede , bleek-geelc 
plekken uyt den groenen, van geen onaangename aan- 
fchouwing. VL Flore albo simplici, of met een 
witte enkele Bloem. VIL Viola Matronalis flo- 
re simplici vxjKWRio , of purpure enkele Damaft- 
bloem. VIII. Viola Matronalis flore simpli- 
ci variegato, of purpur en wit-bonte enkele Damaft- 
bloem. Alle zijn ze van eeven de zelve Bouwing en 
Waarneeming. 
Zij beminnen zoo wel een kleyige met Zand gebro- 
kene aarde, als een goede van naturen zandige, en met 
twee-jarige Paerdemift genoegzaam voorziene grond : 
een luchtige , vrije , wel ter Zon geleegene plaats , en 
tamelijk veel Water. 
Geeven ieder Zomer fchoone, welriekende Bloemen-, 
doch die met enkele alleenlijk volkomen rijp Zaad. 
Konnen redelijk wel de koude en allcrley andere onge- 
lecgcntheedcn der Winter uytftaan ; doch oud wor- 
dende , konnen ze door veel Herfftrccgenen lichtelijk 
komen te verrotten. Blijven zelden langer dan vier ja- 
ren in ’t leeven. 
Vermits al de foorten met dubbele Bloemen geen 
Zaad te voorfchijn brengen , zoo worden ze alleen- 
lijk op de volgende wijs aangewonnen en vermeenig- 
vuldigd. 
Snij van deeze Planten al de Steelen af* een halve vin- 
ger boven de aarde, wanneer hare Bloemen ten naaften- 
bij vergaan zijn (indien 't gcfchieden kan met een af- 
gaande Maan) doch voor al niet eerder; want in zulk 
een geval zou de geheele Plant lichtelijk gekrenkt kon- 
nen worden ; vermits de Steelen, afgefneeden zijnde 
terwijl ze noch in hare volle kracht ftaan, het natuurlij- 
kcr wijze na boven gedreeven wordende Zap, ’t welk 
haar en al de Bloemen tot voedsel verftrekt , fchielijk 
zou ontvloeyen : waar door de geheele Plant krachte- 
loos worden , ja ook wel gantfehelijk ’t leeven verlie- 
zen zou. Doch als de Bloemen bijna vergaan zijn ,‘ 
kan zulks zoo lichtelijk niet gebeuren , wijl dan het 
drijvend Zap, volbragt hebbende het geen de Natuur 
eyfchte , verminderd; en de Steelen verlatende, zich 
weer na de Wortel begeeft : welke , hier door meer 
voedzel genietende , op nieuws veele jonge Scheurjens 
voortbrengt: die al groeyende Wortelen maken. Deeze 
fnijd men met een wallende Maan in September van de 
oude af met een Mes, of men breekt ze af met de hand, 
en men verplant ze in de voorgemcldde , doch varf- 
fche aarde. Hier toe is de Herfft de bcquaamfte tijd 
des gehcelen jaars , en overtreft hier in zeer verre de 
voortijd. 
Doch zoo deeze jonge Scheut jens noch niet Wortel 
genoeg gekreegen hadden , of dat ook de Plant zelfs , 
wcegens ouderdom, gevaar liep van te zullen vergaan, 
zoo moet men de zelve geheel opneemen , en in zoo 
veele deelcn fnijden , alsze lijden mag; zulker wijze , 
dat aan ieder deel iets van de Wortel blijve. Dus zul- 
zen ze nieuwe Wortelen bekomen ; noch voor de aan- 
komft der Winter voorfchicten ; naderhand veel fchoo- 
ner en grooter Bloemen vóórtbrengen ; ook met minder 
gevaar, als de geene, die men in Maert opgenomen en 
verzet heeft. 
Daarenboven kan men ook de gcmeldde afgefneede- te Iettea 
ne Steelen, in ftukken, ruym een vingen lang verdeeld ^ aac * 
zijnde , terftond een halve vinger lengte in de aarde 
fteeken , op een donkere en zandachtige plaats ; en 
in droog Weer dikmaal met Water begieten, zoo vat- 
ten ze haaft Wortel, en groeyen voorfpoodig voort. 
Men ziet , dat al deeze Planten dikmaal , niet alleen Hoe men 
in den Herfft , maar ook in ’t Voorjaar , zeer befcha- ^ eczc 
digd worden van kleync groene Wormtjcns, welke van Plantea 
zelfs in de zelve groeyen : ja zomtijds worden ze daar 
van geheel opgegeeten. Om zulks te verhinderen, kan 
men het volgende middel gebruyken. 
Zoek al de Bladeren en Hertfcheuten deezer Planten kan bevrij- 
voorzichtig en nauwkeurig door met een Houte-prik 'c dcn voor 
kei, en dood al de Wormtjcns of Rups jens, die gij ge- af erende 
waar kond worden. Neem dan Reegenwater, daar op- 
rechte Americaanfche of Wtrginiadnfche Tabaks-blade- 
ren vierentwintig uuren lang in te weyk geleegen heb- 
ben. Begiet uwe Planten daar mee , driemaal op een 
heldere droogedag, ’s morgens, ’s middags en ’s avonds. 
Vervolg dit , t’clkcns om den derden of vierden dag, 
tot vijf of zes verfcheydene malen toe , zoo zal al dit 
ongedierte fterven , en niet lichtelijk weer daar in groe- 
yen, vermits ze dit krachtig vocht op geenerley wijze 
konnen verdragen. Ook zullen de Planten zelfs dies 
te weelderiger groeyen , en weer frifch worden , fchoon- 
ze ook tot op de Wortel toe waren afgebeeten geweeft: 
want dit nat is van een voedenden aart, en verfterkt de 
Planten niet wcynig. 
Eeven dit zelve kan men ook verrichten door 'tPoe- groene 
der of Stof van de gemeldde Tabaks alleen ; op deeze Wormt- 
manicr: zuyvcr eerft, op de hier boven verhaalde wij- J .5 ns cn 
ze, de Planten van de fchadclijke Wormtjens en Rup- " 
z.en. Stroy dan ’t gemeldde Stof in en over de Blade- 
ren heenen op een drooge dag; eerft tweemaal ter week; 
daar na maar ccns, tot den twintigften van November , 
indieri ’t Weer zulks töelaat. Hier van fterven niet al- 
leen de groene Wormtjens, maar ook alle S lekje n , Aard- 
wormen , en ander fchadelijk ongediert , ’t welk zich 
onder deeze Gewajfen verfchuyld , en de zelve hinder- 
lijk is. 
De Viola Matronalis flore simplici albo Witte. 
et purpureo simplici , of witte enkele, en pur- purpure 
pure enkele Damaftbloem , krijgen ieder jaar teegens de 
Winter een volkomen rijp Zaad-, ’t welk met een waf- bloem.* 
fende Maan van Maert niet diep de aarde moet aanbe- 
volen zijn. Anders komen deeze foorten ook wei van 
zelfs genoeg op , door het neergevallene. Hier door 
konnen ze alleenlijk aangewonnen en vermeenigvuldigd 
worden. 
Wil iemand uyt het Zaad van enkele Bloemen dub- Hoedanig 
hele bekomen , die zaye ’t zelve in de Maand van April mcn u yt- 
met een volle Maan in een goede zandige aarde, op een llüekende 
opene luchtige plaats , en lette op de jonge Planten , 
welke hier van te voorfchijn komen , alsze teegens den 
Herfft kleyne Bladert jens beginnen te krijgen, waar uyt 
in de volgende Zomer Steelen en Bloemen zouden fpruy- 
ten. Deeze moet men zeer behendig met een Pcnne- 
mes, zonderde lage Steel van de voornaamfte Hert- 
fcheut te befchadigen , wechncemen ; zoo dat geen an- 
dere Bloem, dan uyt hetbinnenfte Hert , kan voor den 
dag fchieten. Doch indien ze eenige Zijde-takjens 
quam re maken , gelijk zomtijds wel gebeurd , zoo 
moet men die al meê wech doen , op dat niet meer als 
de een eenige , alleen regt-opgaande Steel met hare Bloem 
kome te blijven. 
Win hier van het Zaad met een volle Maan. Zaay dubbele 
het daar na , en neem het waar op de boven verhaalde Bloemen 
wijze, zoo kond gij, op’t derde of vierde volgendejaar, kan bek<> ‘ 
hier van bekomen zeer heerlijke, fchoone dubbele Bloe- 
men: doch deeze zullen dan geen Zaad meer geeven, of 
ze fchoon uyt Zaad aangewonnen zijn. Indien men ze 
met een volle Maan t’elkens verbet, zoo zullen ze hier 
door verbeterd, en gantfchlijk niet verminderd worden. 
KRACH- 
