Aart. 
D urantts 
lib. Her//, 
fol. 47 ó. 
Tabern.l.l 
Tuchf. kift 
II. c. iB. 
Do.l. 1. 6. 
Namen. 
Grond. 
Zaad. 
Aanwin- 
ning. 
Diofc. I. a. 
«.141. * 
Verfchey- 
de namen- 
Veelever- 
anderlijke 
löortcn. 
< 58 ? 
Damastbloem. Lampsana. Patich. 
< 5 ?o 
KRACHTEN. 
D Amaftbloem, of Viola ASatronalis , is fcharp en 
hitzich , echter niet zonder eenige vochtig- 
heyd; ook afvagende, doorfnijdende, en ver- 
teerende van aart. 
De Bloemen verquikken en verheugen door haren 
aangenamen reuk de treurige, zwaarmoedige menfehen. 
In Wijn gekookt, met Honig, of een weynig Zuy- 
ker , en daar van ’s morgens een Roemertje gedron- 
'ken, verdrijft de Winden : is goed teegens de Kramp 
eti fpanning der Zeenuwen ; ook gebrokene Leeden ; 
Hoeft , en Engborftigheyd. Docd zweeten , en zeer 
gemakkeltjk^ Wateren. Verwekt der Vrouwen Maand- 
ftonden ; en, daar mee gegorgeld , verdrijft de gezwel- 
len der Keel. 
De Wortelen der Damaftbloemen in Wijn gezoden, 
en de zelve gebruykt , verbeeteren de gebreeken der 
Aioeder. 
CCXCIII HOOFDSTUK. 
LAMPSANA. 
? Us van een ieder geheeten ; en tot 
Wj noch toe , mijns wcetens , in geene 
mfj taal met een andere naam bekend ; be- 
JjR halven dat de Franfche het ook noe- 
\ men Sanues Blanchfs, en de Ita- 
lianen Dl Lasana, of Dl Landri. 
Bemind, uyt eygener aart, een gemeene, zoowel 
Zandige als geen zandige, zoo wel ongemeftte als ge- 
meffre grond : meer een donkere of fchaduwachrige als 
een luchtige plaats, en veel vochtigheyd. 
Bloevd meer als de halve Zomer lang. Blijft niet 
meer dan een jaar in ’t leeven. Geeft teegens de Win- 
ter volkomen Zaad , en word dan door een kleyne 
Rijp ter neer gelegt: dcrhalven ook in ieder Koor jaar, 
met een waffendc Maan van Maert , op nieuws weer 
gezayd , niet diep onder de aarde. Doch komt ook 
van zelfs genoeg voort door het uytgevallene Zaad. 
Hier door konnen ze overvloedig vermeerderd wor- 
den. 
KRACHTEN. 
L Ampftana is verkoelende en verdrogende van 
aart. In Wijn gekookt, en daar van gedron- 
ken, of ’t uytgcparftte Zap met Wijn ingeno- 
men , is gezond voor de Leever en Adaag : ook voor 
de geene, welke van Engborftigheyd worden gequeld. 
Verdrijft de koude Pis: doed het braken ophouden : 
is dienftig teegens de Geelzucht; en vermeerderd de 
Adelzin der Vrouwen Borften. 
CCXCIV HOOFDSTUK. 
PATICH. 
EERSTE AFD E E L I N G. 
| Ord in ’t Ncederlandfch niet alleen 
, dus , maar ook van zommige Roo 
Ridder geheeten ; ook wel Perdik : 
in het Latijn Lapathum , en Ru- 
$■ mex: in het Hoogduytfch , Mengel- 
- wurtz , Sti'Eyfwurtz , en Rot 
Rittbr : in 't Franfch Pareillf , of Lapais: en 
in ’r Italiaanfch Lapatio, of Rambice. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
vecle veranderlijke foorten ; namemlijk : 
I. Lapathum maximum rotundifoliuïi flo- 
RiBus ALBis , of Lapathum sativum rotundi- 
folium amplissimum flore albo ; dat is , alder - 
grootfte tamme Patich met ronde Bladeren en witte Bloe- 
men ; of ook Rhaponticum prosperi alpini , Alder- 
Rhaponticum van Proftper Alpinus ; want dit is eeven grootfta 
’t zelve Gewas .- waar van ik een waarachtige ondervin- p*‘^ c of 
ding heb bekomen uyt het overgezondene en wel op- 
gewaffene Zaad ; zijnde de opregte Rhabarbar , of 
Rhabarbar um verum , volgens het getuygcnis 
van Athanasius Kircherus, in zijn China II- opregte 
lustrata fol. 185., die’er een kenbare Figuur heeft 
bij gevoegd , ’t welk tot noch toe ieder onbekend, im- P.roft. Hip. 
mers onzeeker is geweefl:. Heeft ook eeven de zelve 1 
krachten ; doch niet zoo fterk in onze Neederlanden, 
vermits de koude der zelve: waarom men’er ook eens lufi.fol. 
zoo veel van moet gebruyken, gelijk ik dikmaal, niet iby. 
alleen aan andere ; maar ook aan mij zelven , heb be- 
proefd en ondervonden. II. Lapathum rotundi- 
folium HORTENSE FiMBRiATUM , of Patich der Ho- 
ven met ronde aan hare randen gekrulde of gevouwene 
Bladeren ; in hare kracht de voorige foort niet wijken- 
de ; en die met regt voor een RharArbarum fim- Rhabarlar 
BRiATUM , of Rhabarbar met gekrulde Bladeren mag ,ïict ge- 
gehouden worden. III. Lapathum lanuginosum gieren. 
Chinense longifolium , of lang-gebladerde ruyge 
Patich uyt China , welke word gezegt de opregte Rha- 
barbar van A~dr.Matthioi.us, of Rhabarha- opregte 
rum verum Matthioli. IV. Lapathum hor- Rhabarbar 
TENSE , five SATIVUM LONGIFOLIUM , of tamme , V j n / Mat ' 
anders Hof-Patich met lange Bladeren , gemeenelijk ge- ‘ ‘°^ ts ' 
noemd Patilntia. V. Longifolium nigfum pa- 
lustre , of zavarte lang-gebladerde Water-Patich , 
welke is de Britannica antiqj/orum vera , of Opregte 
opregte Britannica der Oude ; waar van in ’t volgende Britannica 
Hoofdftuk. breeder zal gehandeld worden. VI. Vir- d,r ° Hae ' 
GiMANUM , of Patich uyt Tirginien , welke ook Bri- 
tannica V IRGINIANA , o f Tirg mi aan fche B ritannica , 
met regt mogt genoemd zijn, gelijk in ’t volgende zal 
blijken. VII. Sanguineum , of Patich met fchoone V irgini- 
roode gelijk 1 als bloedige Aderen doorlopene Bladeren : aa V ,ch ® 
ter dier oorzaak ook van veele niét onbillijk genoemd ^ mannl ‘ 
SanguisDr conis, of Drakenbloed, anders ook wel 
Lapathum nigrum , o (zwarte Patich. VIII. A- 
CUTUM, of Patich met fpitz.e Bladeren-, ook Oxyla- 
pathum geheeten. IX. Longifolium crispum, of 
lang-gebladerde Patich met gekrulde randen. X. Hor- Sp; na gf e 
tens'e , of Hof-Patich , van ieder genoemd Spina- van drie- 
chia, of Spmagie-, waar van mij drie foorten zijn be- der,< 7 
kend ; als Spinachia major , of groot e Spinagie. 
minor semi'-e spinoso, of kjeyne met een Jleekend 
Zaad; en Spina< hia minor semine non spino- 
so, of kjeyne Sptnagte ronder* doornen. XI. Vulga- 
Ke folio minus acuto, of gemeene Patich met ftom- 
pe 'Bladeren ; ook wel genoemd Lapathum sylve- 
stre album folio subrotundo , of wilde witte Pa- 
tich met rondachtige Bladeren; en van andere Hydro- 
lapathum, of Wat er -Patich. XII. Sylvfstre ru- Nochan- 
brum subrotundo folio , of roode wilde Patich dere löor- 
met rondachtigc Bladeren. XIII. Unctuosu .1 , ofp". v h au 
/meerachtige Patich; die ook draagd de naam van Bo- aUC 
nus Henricus , of goeden Hcnrik. XIV. Fibro- 
sum , of Patich met dunne en teederc Wortelen , van 
Plinius geheeten Bulapathum. XV. Lapathum 
vulgare minus, of kjeyne gemeene Patich. XVI. O- 
xylapathum, five Lapathum minus de.ntatum, 
of kleyne Patich met getandde Bladeren. XVlI. O- 
xyi apathum tuberosum Americanum , of kley- 
ne Patich nier een Knobbelwortel uyt America. Meeft 
al te zamen zijn ze van eeven de zelve Bouwing en 
Waarneeming. 
Zij beminnen uyt eygener aart een zandige, goede, Grond ’ 
luchtige, en wel-gemefhe grond : een warme, opene, 
vrije, luchtige en bequaam ter Zon gelcegcne plaats ; 
Xx ook 
