<JpI BeSCHRYVING DER KrUYDEN , BoLLEN EN BlOEMEN , III BoEK, ópi 
ook veel Water. Konnen Sneeuw , fterke Vorfl , en 
meer andere ongeleegentheeden der Winter tamelijk ver- 
dragen. Geeven de mcefte tijd volkomen rijp Zaad-, 
Verfchil in en blijven veele jaren in ’t leeven. Doch het Lapa- 
leevenf- THUM sanguineum , of Patich met bloedroode Ade- 
hcjd. ren ; longifolium crispum, of lang-gebladerde Pa- 
tich met krulachtige randen-, Fibrosum, of met tec- 
dere , kleyne dradige Wortelrjens ; Vulgare minus , 
of kleyne gemeene Patich , en Lapathum hortense 
longifolium, of lang-bladerige Hof-Patich, meeft 
den tijd niet langer dan twee jaren : de Spinachia, 
of Spinagie , in Februarius , of Maert , na volle Maan 
gczayd zijnde, niet meer dan eene Zomer. 
Aanwin- Meeft alle foortcn van Patich worden aangnvonnen 
n ‘ n S- en vermeenigvuldtgd door Zaad , weynig door hare 
Wortelen. Het Zaad word met een wallende Maan van 
Adaert of April ( doch veel beeter van September of 
OElober , vermits het doorgaans zeer lang in de aarde 
blijft leggen, eer het opkomt) een kleyne vinger breed- 
te diep de aarde aanbevolen. 
Hoe men Om vroeg in ’t Voorjaar bequame Spinagie te mo- 
vroeg Spt- g en hebben , moet men ’t Zaad met een afgaande Maan 
bekomen? van ^uguftus hol en luchtig zayen. Opgekomen zijn- 
de , kan men ze twee of driemaal fnijden , eer ze bc- 
gind te fchjeten. Defgelijks kan men ook doen de 
geene die in ’t Voorjaar is gczayd. Want zoo haaftze 
boven afgefneeden is, fchietze t’elkens aan hare Steel 
op nieuws weer uyt , en geeft aan haren Heer , in 
plaats van een , een drie-duhbele portie. Doch zulks 
kan niet gefchieden van de Planten , welke digt bij mal- 
kander ftaan. 
KRACHTEN. 
Aart. i L de gemeene foorten van Patich , of Lapa- 
r\ thum, zijn matig koud, verdrogende, en ver- 
~ L ' "^teerende van aart. 
Dod l. 2i. De Bladeren, of ook de IVortelen , in Wijn, Wa - 
c - x f- ter , of ander Nat gekookt , en daar van gegceten , 
veroorzaken een open Ligchaam ; zuy veren de Leever , 
en drijven de Gal uyt: doch zijn niet zoo aangenaam 
als de Peet. 
jtpul. hifi. De Bladeren , noch groen zijnde , geftoten , met 
P/.t. 13. cenige vettigheyd vermengt , dan gelegt op Gezwellen 
en opene Zweer ingen , Plaafters-wijze, doen de zelve 
fcheyden. 
Lobel. hifi De zelve met Schaaps-ongel , of Reuzel , en bruyn 
ri.fol.)fo. Roggenbrood, als een Plaafter gebruykt , verdrijven 
alle hardigheyd , Klieren , Klapooren , en andere Ge- 
zwellen. 
Trng. I. 1. De Wortelen , inzonderheyd van de Patiëntie , of 
e. 104. Lapathum hortenfe longifolium , gedroogd , en daar 
van een Drachma, met een Drachma Gengebar , in 
Wijn of ander Nat ingenomen ’s morgens nuchteren, 
jaagt, zonder eenige ongeleegcntheyd , alle Fluymen en 
andere waterachtige onreynigheeden uyt de Maag wech. 
Tlin.l. io. In Wijn gezoden, en daarvan ieder morgen een 
c. ii. Roemer gedronken, doed het Graveel en de Steen rij- 
zen en breeken ; der Vrouwen Maandfionden voortko- 
men, en geeft een goede verwe aan ’t Ligchaam. Ver- 
drijft de Geelzucht-, ook de derdedaagfche Koorts , als 
men twee uuren voor de aankoomft der zelve een goe- 
de Roemer hier van gedronken heeft. Eeven ’t zelve 
vermag ook de Wortel, geftoten, vijf of zes uuren lang 
in Wijn gewcykt, uytgeparft, en dan van die Wijn 
een kleyne Roemer vol ingenomen. Eeven decze Wijn 
Camerar. op der uydigheyd ,’t jeukzel , fprenkt Vuur , voortlopen- 
l ^iofc 5 ƒ Zeeren , en andere uytwendige onzuy verheeden des 
1. 140. 1 Ligchaams geftreeken ; genccft 'de zelve, ’t Welk ook 
verrigt de Wortel, in Edik gekookt, en door een Zeef 
gewreeven : defgelijks ’t Water, daar deeze Wortelen in 
gezoden zijn geweeft. 
Lufit.l.i. Een Drachma van ’t Zaad (’t welk een te zamen- 
109. trekkende kracht heeft) geftoten, en met Wijn in- 
genomen, is goed voor de Bloedfpouwing. Stild de Galen. lib. 
Buyk - en roode Loep : neemt wech de walging van MeJ.Simp- 
de Maag. Is zeer dienftig tecgens de beeten der Scor- 7 * 
pioenen , dolle Honden , en anderer giftige Dieren. 
TWEEDE AFDEELING. 
LAPATHVM SATIVUM ROTUNDT- 
FOL 1 UM AMPLISSIMÜM, five RHA- 
BARBARUM VERUM ROTUNDI- 
FOLIUM FLORE ALBO , vel HIP- 
POLAPATHUM ROTUNDUM, ftve 
RHEUM ANTIQUORUM 
O F 
OPREGTE RONDE RHABARBER. 
S^^fó^jRijgd uyt een dikke , ronde , uyt eyge- Wortel , 
ner aart lang-leevendc V ortel hare Blade- 
H ren. Deeze Wortel is verdeeld in veele lan- kenen van 
g e Zijde-fchcutcn , die van groot Centau- het ware 
RiuM , of Santorie , niet zeer ongelijk , 
doch wel zoo kleyn ; uytwcndig roodachtig van ver- 
we wanneer ze eerft uyt de aarde word genomen ; doch 
daar na met’er tijd drogende , word ze bruyncr , of 
zwartachtig : van binnen uyt den geelcn wat rofch , 
voorzien met een ronde bleek-witte ring. Is zonder 
eenige reuk; ligt, week, fponsachtig van fubjlantie , 
doch bitter van fmaak vermengt met eenige warmte; 
ook wat lijmachtig; en geknauwd wordende, geeftze 
van zich een geele bleeke couleur , gelijk Saffraan : 
’t Welk dan al te zamen zijn dc opregte teekenen , ver- 
eyfcht in het ware Rheum , of Rhabarber der Oude , 
volgens ’t getuygenis van Dioscorides lib. 3. deMat. 
Aled. cap. i. en van Galenus, lib. i.deAntid.cap. 14. 
C7* lib. 8. Simp. cap.de Rheo. 
De Pladeren zijn veel in getal, digt bij malkander Gedaante 
boven de aarde voortkomende : buygen zich niet neer- ftcl| ing 
waarts, maar verheffen haar altijd een weynig boven de ^ c ' 
grond opwaarts. Zijn zeer groot, op de wijze van Pe- 
tasites , of Pejlilentie-wortel , ontrent rond , bijna 
twee maatvoeten breed ; niet wel zoo lang ; ook veel 
kleyncr; gemeenclijk voor wat fmaller en fpitzer; ech- 
ter in een ronde ftompheyd eyndigende. Aan dc ran- 
den regt, effen en wat roodachtig van verwe, boven 
een weynig blinkende; donker, of zwart-groen ; doch 
onder veel bleeker ; en daar bekleed met een korte 
zachte ruygheyd. Leggen van naturen niet vlak uyt- 
geftrekt , maar haar aardig vertonende in veele vouwen t 
of fronffen. Dikachtig zijn ze van fubjlantie ; in- 
wendig vercierd met zeeven groote, fterke, bleek-vcr- 
wig e Aderen-, waar uyt bijna ontelbaar veel andere kley- 
ne haren oorfprong neemen , waardig nauwkeurig be- 
zichtigt te worden. Dc fmaak is wat amper , of zuur- 
achtig, vermengd met eenige bitterheyd. Zonder ce- 
nige reuk zijn ze. Hebben een lange Steel, daar ze op 
ruften; een duym dik, en zomtijds noch dikker: van 
boven plat , en als met een ingedrukte breede fiollig- 
heyd, of geut , begaafd ; van onder rond toegaande , 
ook zomtijds een weynig rood-verwig, en met veele 
uytwendige Ribbetjens , of verheevene fireepen , om- 
vangen. 
Uyt het midden, of Hert, ziet men in ’t begin van Steel. 
May gemeenelijk een eenig Steeltje voortfehieten , drie, 
drie en een halve, ook wel vier geheclc voeten hoog, 
zeer dik, ontrent rond; van verwe gelijk de Bladeren; 
met veele uytwendige hoogten gelijk als gefireept , en 
van binnen hol. 
Aan deeze Steel komen , nu uyt de eene, dan uyt Bladeren 
de andere zijde, ook Bladeren voort , doch veel kley- aan dc zet- 
ner als de onderfte, en hoe hooger hoe kleyncr. Tuf- vc ‘ 
fchen welke , in de Maand May de Bloemen-, als uyt 
bleeke Blaasjens haren oorfprong ncemende, ook hare 
S teelt jens hebbende, opfehieten. Zitten zoo veclvou- 
d‘g> 
