en ecnige 
andere 
dingen. 
Wilde 
Alpergie , 
Grond. 
Hoe men 
ze moet 
waarnce- 
rnen. 
Vierder- 
Icy foor- 
ten hier 
van opge- 
qaeckt. 
G alen. I. 6. 
MeJ.Simj). 
Dorjlcn. 
1:6. Hert. 
fel- 1 74 - 
Lufitan. 
1. 1. eunrr. 
**8. 
Lonie. I. 1. 
c . 148. 
JEgin. 1. 7. 
Diofc. I. 2. 
r. ifz. 
67 1 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 671 
Het gebeurd ook wel , dat tuffehen de oude Planten , 
door het van zelfs neergevallene Zaad, dikmaal jongen 
opflaan : welke men terftond zorgvuldig moet wech- 
neemen, op dat ze de andere niet van haar vocdzcl be- 
roofden. Ook moet men ieder jaar ’t neergevallene 
Zaad vlijtig van de Bedden opleezen , op dat’ er geen 
jongen uyt mogten voortgroeyen. 
Daarenboven word men zomtijds gewaar, dat ecnige 
Afpergies met hare Wortelen een weynig om hoog rij- 
zen ; ’t welk nochtans zelden in ecnige Zand-grond , 
maar wel in de andere word vernomen. Hier voor , 
gelijk ook voor de koude der Winter , is zeer dien- 
ftig, dat men in ’t laatfte van Oiïober , of ’t begin van 
November , in ieder jaar, ccven voor de Vorft , haar be- 
dekkemet een vingerbreed hoogte loutere Duyvcnmift, 
cn daar op lcgge, twee vingerbreed hoog, varlfche, of 
ccn-jarige Koeycmift: welke men daar na in Maert met 
de handen kleyn wrijfd, en daar op laat blijven. Dus 
zalmen jaarlijks, boven alle andere , groote cn delicate A- 
fpergies bekomen. 
De wilde Aspercie , in het Latijn Corruda , 
of ook (gelijk hier boven gezegt is) Asparagus syl- 
vestris genoemd, word in deeze Geweften, weegens 
hare teederheyd, niet ter fpijze gebruykt. 
Zij bemind uyt eygener aart een zandige aarde, met 
een weynig Veengrond cn twee-jarigc Paerdcmift door- 
mengd: een warme, wel ter Zon gcleegene plaats, en 
matige vochtigheyd. 
Kan noch koude Herfftrcegencn , noch ecnige Vorjl 
verdragen. Word dcrhalven , met een waflende Maan 
van April , in een Pot zoo wel gezayd als geplant : 
in Ottobcr binnens huys gebragt : de geheclc Win- 
ter door droog gehouden ; en in ’t begin van April , 
met een reegenachtig Weer, wederom in de Lucht 
gefield. 
Ik heb hier van vier onderfcheydene /horten, uyt Por- 
tugalfch Zaad voor deezen aangewonnen , over de 
z.eeven jaren lang opgequeckt : maar noyt eenige 
Bloemen , veel min Zaad , daar aan gezien , vermits 
ze de koude deezer Landen niet konnen lijden. Waar- 
om ze ook met’er tijd verminderden, cn eyndelijk 
gantfeh vergingen. 
KRACHTEN. 
D E jonge Scheut jent der Afpergien , of Afpa- 
ragus, gezoden , en als een Salade met Oly , 
Edik , Pceper cn Zout gegeeten , geeven een 
matig voedzel aan het Ligchaam : zijn tamelijk voch- 
tig van aart, en in den eerften graad verwarmende, ook 
afvagende. 
Voor ieder zijn ze zeer gezond: doen een klaar en 
helder Gedicht bekomen ; neemen wech de Heupen- 
pijn , en de Borftfmcrtcn : geeven een goede verwe • 
verwekken een zachte Stoelgang : zijn goed voor de 
Blaas, en tcegens de Druppel-pis. Vermeerderen het 
Zaad ; maken luft tot de BijJIaap', cn doen het Water 
in de Blaas Hinken. 
De Wortelen deezer Plant zijn gematigt tuffehen 
warm en koud ; doch wat drogende , en een weynig 
afvagende van aart. 
De zelve in Wijn gekookt, cn daar van ieder mor- 
gen nuchteren, eenige dagen achter malkander, een 
Roemertje gedronken, gencefl de roodc Loop: brengt 
de verft uy kt e Lecden weer te regt : verdrijft de pijn 
van de Moeder. Is goed voor de Geelzucht, cn het 
Graveel', opend de verftopping in de Blaas , van de 
Lcever en Nieren : verlicht de gebreeken der Borft ; 
en verdrijft de Tandpijn , de Mond daar mee gc- 
waflehen. 
De gedroogde Wortel in de Tanden gefloken , doed 
ze ttytvallen: doch de varfTchc aan de zwellende Tan- 
den gelegt, neemt de fmerten daar van wech. ’t Zaad 
liecft de zelve kracht. 
De 2 vilde Afperfte , of Corruda, in Wijn gekookt, Apultj. 
is goed teegens al de genoemde gebreeken. Gcnecfl l,b - Hcrt - 
daarenboven de beeten en fteeken der vergiftige Dieren. ‘ 4 ' 
Verdrijft ook de pijn der Nieren. 
Het Water , waar in men deeze wilde Afpergies heeft ■ Do ^- 1- 2 4 ’ 
gezoden, de Honden te drinken gegeeven 5 doed de c l ^‘ 
zei vefterven, gelijk zommige geloven. 
CCLXXX HOOFDSTUK. 
E R I N U S 
van DIOSCORIDES. 
It raar en weynig bekend Gewas is, Namen, 
mijns weetens, met geenen anderen, 
als deezen naam, bekend; behalven 
dat het ook van veele word gehou- 
den voor het Echinus Galeni , 
van Matthias de Lobel genoemt 
Clinopodium minus, of wilde 
Bastlicom. 
Het bemind een goede , gemeene , zandige aarde , Grond, 
met een weynig twee-jarige Koeyemifl vermengd : 
een warme, vrije, wel ter Zon gcleegene plaats; en 
veel Water. Vergaat van naturen niet haafl , maar Wortel ' 
blijft lang in ’t leeven. Geeft ieder Voorjaar uyt een 
lange, een kleyne vinger dikke, ronde, gedachtige, 
uytwendig met eenige witte plekken , en veele Knob- 
belt jens aan alle kanten voorziene , doch van binnen 
gantfeh witte Mortel , tamelijk veel Bladeren, ruften- Gedaante 
de op lange, dunne Steelt jens. Zijn niet groot ; rond- der Bladc- 
achtig , met ftompe kerven aan de kanten gedaagd ; ren * 
van gedaante als die van het Hedera terrestris , 
of Hondjensdraf, immers de zelve niet ongclijk : Gras- 
groen van verwe ; gemeenelijk neerwaarts hangende , 
inwendig gevuld met een wit Zap , en begaafd met een 
regt-doorgaande Ader, waar uyt verfcheydcnc kleyne 
dwars-Adertjens voortfchicten. 
Tuffehen deeze Bladeren worden gezien vijf of zes Gefhlte 
ronde, teedere, ook met een Adeikachtig Zap van bin- dcr Bloc " 
ncn voorziene, ruym een hand hoog opfehietende Tak r me "’ 
jens, aan bcydc zijden met Bladertjcns vercierd; wel- 
ke haar boven verdeden in veele z.ijde-takjens : uyt 
welker opperfte punt de Bloemen te voorfchijn komen. 
Deeze zijn uyt den witten bleek-blauw. Beftaan uyt 
vijf voor fpits toegaande Bladertjcns , zich vergelij- 
kende met die van de gemeene witte J afmijn, en zijn 
van binnen verrijkt met een geel Afhangz,eltje. Als ze 
eenige dagen lang open hebben geftaan , vallen ze af , 
nalatende ( doch niet als met zeer warme Zomers ) vol- Zaad. 
komen rijp Zaad , van verwe zwart , van fmaak am- 
per. 
Verdraagt, buyten ftaande, zeer ongeerne Ac Win- Hoe in de 
ter-kpude. Word derhalven met een waffende Maan win tcr 
van April in een Pot zoo wel eezayd als geplant, een n aar lc 
• 1 ; t TT ra ° r neemen. 
weynig gewagt voor veel koude Her fftreegenen: ontrent 
half Oilober , wat eerder of later, na dat het Weer zich 
aanfteld , binnens huys gebragt , en op een luchtige 
plaats gefield ; daar ze door de Vcnftercn de Zonneftra- 
len mag genieten, zoo lang de aandringende VorftmWs 
niet komt te verhinderen. Gedurende de geheel eM 'inter 
moet ze niet als met lauwgemaakt Reegenwater van bo- 
ven onderhouden worden : daar na bij tijds weer de 
Lucht ontfangen ; cn in ’t laatfte van Adaert , met een 
zachte RGegen weer buyten gezet ; eevenwel dan noch 
voor vriezende nagten en fchrale winden wel bewaard 
zijn. 
Kan in deeze onze Geweften aangewonnen worden, Aanwin- 
nict door Zaad, maar door hare bij de zijden des Wor- nin E- 
tels uytlopendc jonge Scheuten : welke men ten halven 
op de wijze der Angelieren infnijd; daar na,' Worte- 
len bekomen hebbende , met een wafTcndc Maan van 
April 
