Aspergie. Erinus van DioscoRides. 670 
CCLXXlX HOOFDSTUK. 
A S P E R G I E. 
Verfchey. Aspersie , bij ieder bekend en be- 
de namen. m j n d 5 WO rd in ’t Neederlandfch niet 
fa a ^ cen dus > maar ook , weegens de 
fchoonhcyd harer Vruchten , van zom- 
mige Koraalkruyd , van andere 
Sargel , maar bceter Spergel ge- 
noemd. In het Latijn Asparagus , of Spara- 
gus: in’t Hoogduytfch Spargen: in ’t Franfch Asper- 
ges , of Sperages : in ’t Italiaan fch Asparago, of 
ook Asparaci. 
Twee Hier van zijn mij in haren aart bekend twee veran- 
verander- derlijke foorten ; namentlijk : 
ten*- ° 0r " Asparagus sativus, of. tamme Hfpergie. II. 
Asparagus sylvestris , of wilde Zfpergic ; ook 
genoemd Spina muris , of Corruda : van welke 
drie of vier onderfcheydcne foorten worden gevon- 
den , gelijk te zien is bij de geleerde Carolus 
Clusius ; weynig verfchillende , als in de teeder- 
heyd en fcharphcyd harer Bladeren : dan ook noch 
vcrfcheydcn van de tamme in de Eouwing en M'aar- 
neeming. 
Tamme De Asparagus sativus , of tamme Hfpergie , 
Afpcrgie. bemind een zeer vette , luchtige , wel-omgeroerde en 
Grond, kleyn-gemaaktc grond : een opene, vrije, beqiiaamlijk 
ter Zon geleegenc plaats, en veel Water. Blijft ceni- 
gc jaren lang in ’t leeven. Verdraagd allerley ongclee- 
gentheeden der Winter , en geeft ieder jaar gemeenelijk 
volkomene rijpe Vrucht , van een aangenaam-roodc ver- 
we, met zwartachtig-bruyn Zaad van binnen gevuld : 
waar door, en dan ook door hare aangegroeyde Worte- 
len , deeze foort kan aangewonnen cn vermeenigvuldigd 
worden op de volgende wijze. 
Aanwin- Neem een Bed , of andere plaats van uwen Hof , zoo 
ning.cn groot als gij wilt, cn Mcft het zelve zeer fterk met 
verrnee- rwcc-jarigc Koeyemift en veel Zand. Maak daar na , 
nigvuldi- aarc i c we j lileyn 
gewreeven zijnde, gaatjens daar in 
^ in ^’ twee vingeren breedte diep, ieder een voet van malkan- 
der af. Werp dan , ftraks na het eerfte quartier der 
wallende Maan van Alaert , in elk kuyltje twee Zaden , 
en bedek de zelve terflond met aarde : en in ’t laatfte 
van Ottober ’t geheele Bed met oude, of ook wel met 
een koek van varflehe Koeyemift. Laat ze dus leggen 
tot in ’t midden van Maert ; of, na gcleegcntheyd van 
de tijd, wat langer. Wrijf dan de Mift met uwe Han- 
den zoo klcyn als mogclijk is , latende die leggen op 
de zelve plaats ; zoo word de vettigheyd daar van door 
den recgen na beneeden tot op de Wortelen gedreeven , 
waar door ze merkelijk aangroeyen. 
eerft, door Als dit dus ieder jaar verrigt is , en deeze jonge Plan- 
kur Zaad. ten twee of drie jaren ftil geftaan hebben , worden ze 
uyt hare eerfte aarde opgenomen , cn verplant in de 
tweede, daar in zij wel agt of tien jaren lang mogen 
blijven, zonder eens gerept te worden. Bij de opnoe- 
ming moet men zorgvuldig zijn , dat de voornaamfte 
punten der M ortelen niet worden geftoten of afgebro- 
ken ; want in zulk een geval zouden de Mortelen ver- 
gaan , cn de Plant weer nieuwe moeten maken ; waar 
door ze in het groeyen zeer zou vcrachteren. In de 
verplanting moet men op de volgende manier te werk 
gaan. 
En op wat Graaf uyt een Bed , ’t welk nu een jaar ftil en zon- 
voor een der Vruchten geleegen heeft , al de aarde uyt , vier 
wijze maatvoeten, of meer diepte. Leg daar in, een halve 
voet hoog , goed Zand , zonder eenige zoufigheyd : 
daar op cen-jarigc Koeyemift, ter hoogte van een voet. 
Tree de zelve met uwe voeten wat digt in een. Doe 
daar op, drie vingeren breed hoog, half Schapen- cn 
half Duyvcnmift, met genoegzaam Zand doorarbeyd. 
Alweer op de zelve cen-jarigc Koeyemift , met varf- 
fche Draf of Zand doormengd. Dan op nieuws , dritf 
vingeren breedte hoog, half Schapen- en half Duyven- 
mift , ook met Zand doormengr : of indien gij zoo 
veel Duyvcnmift niet bekomen kond, doe daar bij zoo 
veel Hoendcrdrek, als u noch van nooden zal zijn; ook 
genoegzame Draf. Zoo voorts al wederom , tot dat 
gij , op drie vierde deelcn van een voet na , met de an- 
dere grond gelijk zijt. Lcg’er dan boven op vijf duy- 
men breedte goede, vette, zeer zandige aarde, door- 
mengd met varflehe Draf, wel klcyn-gemaakt. Zet 
hierop uwe Planten , anderhalve voet van malkander: 
ieder Plant op een gemaakte hoogte , in welker mid- 
den de Kop of ’t Hoofd der Plant kome te ftaan , zul- 
kerwijs , dat de Wortelen daarom heenen een weynig 
neerwaarts in de rondte leggen. Dit moet gefchieden raen j,; ef 
in de Maand Maert tecgcns de volle Maan. Bedek ze ontrent 
dan met de zelve gantfeh zandige vette grond , voor- te 
zien zijnde met een goed deel Draf (zuyver en flegt ge- gg an> 
maakt) drie duym breed hoog, cn laatze dus ftaan, 
tot dat hare Wortelen , te zeer vermeenigvuldigd , 
noodwendig een weer opneeming vereyflehen; ’t welk 
zelden gefchicd, voor dat tien jaren voorbij zijn gelopen. 
Zommigc gebruyken een geheel andej^ manier on- Andere 
trent de bcrcydmg harer Hfpcrgie-bcdden ; te weeten 
deeze : 
Zij graven de zelve niet meer als twee voeten diep manier 
uyt. Vullen de uyrgegravene plaats dan met goede v . an plan ' 
cen-jarigc Koeyemift , anderhalve voet hoogte. Be- tin ®’ 
dekken die met goede, vette, cn zandige aarde, twee 
maatduymen hoog, en zetten de HJperoic-wortclen daar 
op; de zelve weer overleggende met zandige aarde, en 
deeze aarde weer met cen-jarigc Koeyemift. Deeze wij- 
ze word van veele gepreezen ; ja voor bceter dan de an- 
dere gehouden. 
Ondertuflchen , indien men ieder jaar in de Aiaert Hoe men 
de Wortelen deezer Zfpergicn met een Vork een wey- zeer dikke 
nig oplicht , en de zelve van onder niet alleen met twee- 
jarige Koeyemift , doormengt met een tamelijke veel- men/ 
heyd van Draf, voorziet; maar dan ook alle dove of 
verdorvene koppen daar uytzockt, cn wechneemt, zoö 
zullen ze in dihe zeer aanwaden , cn geweldig aangroe- 
yen , inzoDderheyd, wanneer ze een zandige grond ge- 
nieten, welke ze van naturen geerne hebben; cn daar in 
verwonderlijk dik^ worden ; ’t welk in een andere aarde 
onmogelijk is. 
Dus verzet zijnde , mogen ze voor de eerfte maal v/at bl ’J 
niet afgefneedeu worden , voor dat ze ten minften drie 
jaren hebben ftil geftaan ; want hier door zullen ze waar te 
meerder fterkte bekomen , en dies te becter zijn. Ook neemen. 
moet men ze dan niet langer als tot den twintigften 
Ju») affnijden ; waar bij noch aan te merken ftaaf, dat 
men jaarlijks moet wechneemen zoo wel alle dunne 
ah dikke Scheuten. Want indien men de dil^e wou 
affnijden , en de dunne laten ftaan , zoo zouden dee- 
ze de mcefter fpeelen , en de Planten zoo zeer doen 
verzwakken , dat men naderhand aan de zelve geen 
goede meer zou vinden, vermits ze al ’t vocdzcl na zich 
trekken. 
Men moet ook goede zorge dragen, dat in ’t Voor- Ve H ertf 
jaar niet alle Jpruyten worden afgefneedeu. Nood- ^g neS "' 
wendig moet men eenige der befte laten ftaan, om daar 
van (indien men ’t begeerd) Zaad te konnen winnen. 
Anders zouden de Wortelen te zeer in hare kracht wor- 
den gekrenkt. 
Het Zaad volkomen rijp, en in droog Weer ge- ontrent de 
wonnen zijnde (gelijk men allerley Zaden moet doen) z . 31llwlI> * 
laat men eevcnwcl hare Steelen ftaan groeyen, tot op den mnS, 
twintigften van September. Dan (nijd men ze cerft af; 
veel bequamer en beeter in de afgaande als de waf- 
fende Maan. Indien het eerder komt te gefchieden, 
zoo gcevenze lichtelijk noch voor de Winter nieuwe 
Scheuten, waar doorze, in hare kracht verzwakkende, 
in ’t volgende Voorjaar veel kleyucr en dunner Zfp er giert 
te voorfchijn brengen. 
Het 
