66 j Tüca uyt America. Gengeber. Jobs Tranen. 666 
neerwaarts cn verdeeld zich in zommige grijze Takc 
Bladeren j eMI * waar aan de Bladeren , onordentlijk gcBeld , zoo 
wel op- als neerwaarts gekeerd , gezien werden, aan 
lange Steelt jens : in ’t ronde meerder als de voorgaande, 
ook in vijf, zes, zeeven en agt dikachtige en Bijf Baan- 
de deden van malkander gefcheyden ; ieder een goede 
vinger lang y een duym breed ; aangenaam-groen-ver- 
Geen voor dderbrecdft, en gelijk als drie-hoekig Bomp, 
Bloemen echter met een kleyne punt toegaande ; en in ’t mid- 
ot' Zaad. den flegts met een regt-doorgaande Rugge , doch geen 
Aderen , voorzien. Geeft geene Bloemen , veel min 
cenig Zaad. 
KRACHTEN. 
G.Tifo \ L de Soorten van dit aardig Gewas, rauw gegce- 
Hift. Bra- f-\ ten, zijn vergiftigend, en doodelijk. Gekookt, 
Jil.c.z. X A. 0 f gedroogd , verliezen ze wel hare quaadaardig- 
heyd , doch werden echter van geene Chrijlenen in de 
GeneeskonB gebruykt. De Inwoners der Nieuwe We- 
reld daar teegens , de zelve gebraden , of gezoden , cn 
tot Poeder , of Meel , gebragt hebbende , bakken ’er 
Koek jens van , welke haar dienen in plaats van Brood : 
en waar bij ze haar leeven onderhouden. Dit Brood 
noemen de Brazilianen Vipeba ; de ingeboornc India- 
nen van andere GeweBen Cajfavc , of Cafavi ; de Por- 
tugeezen Farinba. 
G. Mar- G°k maken ze van het Meel deezer Wortelen een 
gravii Brij , of Pap , en van het uytgeparfltc Zap een Sjroop , 
Hifi. Rer. neevens andere dingen ; welke ze gebruyken teegens 
ou de ttttyle Gezwellen , Koor t zen , Roode loop , 
Teering , en diergelijke qualcn : ook , om een ver- 
moeyd Ligchaam weer te vcrBerken. 
Ch.Roche- Het Zap deezer Wortelen, varfch uytgeparB, is van 
fort Hifi. naturen zeer koud. Inwendig ingenomen , dood zeer 
inf.Amtr. fchielijk beyde Menfchen cn BeeBen. Doch als ’t vier- 
ca P-9‘ entwintig uren lang geftaan heeft , verliefd het al zijne 
quaadaardigheyd , en werd , niet zonder groote ver- 
wondering, onfehadelijk bevonden ; dan ook gebruykt, 
't zij tot fpijs, of tot Geneesmiddelen. 
CCLXXVI HOOFDSTUK. 
GENGEBER. 
Is van naturen zulk een vyand van de koude vochtig- Bezwaar- 
heyd deezer Landen , dat men haar verdorven vind eer lijk te hou- 
men’er eens op denkt. Ter dier oorzaak valt ze zeer^ cn ‘ 
bezwaarlijk een jaar of twee te doen overblijven ; ten zij 
op de gehoorde wijze wel droog gehouden ; en zorg- 
vuldig bewaard. 
Deeze Gengbcr-plant is bij mij in ’t Jaar lóji. door Hoe opge- 
over-gezonden Zaad, met een wallende Maan van Mar *l ueckt » 
in een Pot , niet boven een Stroo-breedte diep , gelegd, overge- 
de aarde aanbevolen : en Anno 1665. door een groene zondene 
in Mofch in-gewondene groote Wortel , uyt Portugal Wortel, 
ontfangen , voortgekomen. Dien zelven Zomer isze 
met zijne tcederc, fmalle, voor fpitsze, regt-opBaande, 
die van dc Iris of ’tLwniet zeer ongelijk zijnde bladeren j 
opgewafTcn ter hoogte van meer dan een Maat-voer. 
Op de nu voorgeflelde wijze waargenomen zijnde, bleef 
de geheele Winter groen , cn toonde aan de curieufe 
Liefhebbers op het tweede jaar een witte Bloem , niet 
groot , en fober van gefhlte. Deeze vergaan cn afge- 
vallen zijnde , verliet ook dc Plant korts daar na hare 
aangename groenheyd, eh wierd eyndelijk door flauw- 
te van ’t leeven beroofd. 
De andere , uyt Zaad opgekomeh , bleef gantfeh en “X 1 , 
tceder,en lenoot nauwelijks ter hoogte van een vinger- j loc - t d , iar 
lengte op. Wierd ook , door een weynig te veel ge-jucè ging- 
noten water , in ’t begin van Auguflus bleek-verwig , 
en verging , ter oorzaak van hare tcederc aangc-Bckene 
Wortel ; onaangezien zij gedurig met hare Pot ( gelijk 
ook aan de Wortel wierd gedaan) van de eene warme 
PaerdemiB in de andere gefield , cn gedurig met Gla- 
zen overdekt was gewecB. W aar teegens dc gemelde 
Wortel , op zulk een wijs waargenomen , tot een zoó 
veel meerder hoogte quam op te fchicten. 
KRACHTEN. 
D E Wortelen van Gengber , of Zinziber , ’t zij ReroJ.l.ii 
droog, ’t zij geconfijt, werden gehouden voor 
hitzig , en verdrogende tot in den derden Difc.Lz. 
Graad. taf. 19°. 
In Spijzen gebruykt, zijn ze voor de Menfchen zeer 
dienflig,om alle koude vochtighceden te vertccrcn. Ver- MonafJ* 
Berken een zwakke , verkoudc Maag ; dc Geheugenis ; Simp. Mul. 
’t Gezigt : openen een verjlopte Leever : maken eetens- or ‘ ^ 
lufl : Billen de Buy Inloop • Blijden teegens ’t Vergif : S e r ’ a p'iol.'6é 
verwekken luB tot ’t echte werk.: verdrijven de Win- de Temp. 
is niet anders dan dc Wortel eener 
Plant , groeyende niet meer als ander- 
halve of twee voeten hoogte boven de 
'aarde ; waar van dc Bladeren donker- 
groen , ontrent een voet lang , een 
Igocde duym breed zijn, en op de wij- 
ze van ’t Riet voortkomen ; bij vecle 
Namen genoeg bekend. Werd in ’t Neederlandfch dus ; doch 
ook van zommige Gengbar , Gember, cn Gym- 
ber genoemd : in ’t Latijn Zinziber , of Zingi- 
ber : in ’t Hoogduytfcb Ingber of Ingwer : in ’t 
Franfch Gingenbre , of Gingemere, in ’t Ita- 
liaanfch Gengevo. 
Grond. Deeze Plant is in onze N~eeder!andJcbeGcvjc{[cn zeer 
raar , cn wil hier ook niet wel aarden , weegens hare 
teederheyd. Bemind een zandige , goede aarde , met 
een weynig twee-jarige PaerdcmiB, ’t Mol uyt verdor- 
vene Boomen , en een-jarige Hoenderdrek genoegzaam 
doormengd : een zeer warme plaats , befchut voor alle 
koude O ofte- en Noorde-tvmden : weynig, of geen wa- 
fioe waar ter * Moet, zelfs in ’t midden van de Zomer , voor 
tc nemen, vecle Reegenen gedekt; in de Herfft droog gehouden ; 
dan binnens huys op een warme plaats , waar in gedu- 
rig werd gevuurd, geBeld zijn. Ook moet dit al vroeg 
gefchieden , in ’t midden of in ’t eynd van September. 
Gedurende de Winter mag men ze gantfchlijk geen 
vochtigheyd geeven : haar ook niet weer buyten bren- 
gen voor teegens May. 
den : verwarmen de Moeder : doen de Vrouwen veel simp.cap. 
Mclk_in hare Borften krijgen ; cn zijn zeer bcquaam tot 
vermeerdering des Zaads. 
Met Anijs in Wijn gezoden , en daar van een wey- 
nig, met Zuyker vermengd, ingenomen, is zeer dien- 
ftig teegens den Hocfi , cn een verkonde Borjl. Maakt 
ook rijp de taye Fluymen , zoo dat men de zelve ligte- 
lijk kan uyt werpen. 
Ondertuflchcn , Gengber te veel gebruykt , is fcha- 
delijk voor galachtige en hitzige Lieden ; want ze ont- 
fteekt het ingewand door hare verwarmende kragt. 
In roode Wijn gekookt , cn dan de zelve warm in 
de mond gehouden , Bild de Tandpijn . 
CCLXXVII HOOFDSTUK. 
JOBS TRANEN. 
S P ‘t Neederlandfch dus genoemd : in Nameti, 
’t Latijn Lach ryma Job i , of ook 
Lachryma Christi , om dat haar 
Zaad aardig de gedaante van Tranen 
vertoond; anders Lithospermum 
MA jus : in ’t Franfch La r mes de 
nostre Dame , of in ’t Neederlandfch onzer Lieve 
Vrouwen Tranen : in ’t Hoogduytfcb Hiobs ZeheR i 
id ’t Italtaanfch LagRime Dl Giobbe. 
Tt 3 Dit 
