66i 
66 i 
Kers. Wilde Kers. 
aquaticum , o (Water-Kers, beminnen uyt eygener 
aart een gedurig-vochtige, wclgemeftte grond: meer 
een fchaduwachtige als een luchtige plaats. Blijven ee- 
nige jaren in ’t leeven. Verdragen alle ongeleegenthce- 
den des tijds; en geeven meeft ieder jaar volkomen rijp 
Zaad : ’t welk met een wadende Maan van April de 
aarde moet aanbevolen zijn. Hier door worden ze ver- 
Aanwin- meemgvuldigd , maar dan ook aangewonnen door hare 
o' n g- aangegroeyde jongen; welke men op de zelve tijd af- 
neemt en verplant. 
KRACHTEN. 
Marth l.1. A-r 1 Huyns-Kers , of Najlurtittm hortenfe , is warm 
‘49- I en droog tot in den derden graad , ook ontbin- 
■*- dende , dunmakende , uyttrekkende , en bran- 
dende van aart. 
In Wijn gezoden, of ook ’t Zaad defgelijks gedaan, 
en daar van ’s morgens nuchteren een Roemertje, met 
een weynig Zuyker gemengd, gedronken, is goed voor 
Galen. lib. de gecnc die Bloed fpouwen ; de roode Loop hebben ; 
simp. 7. dooreen hooge val verjluykte , gequetjle, lamme Lec- 
Trag. I. I. den h c bb cn g C krccgen : kortademig of engborjlig zijn: 
C ’ want het fcheyd het geronnene Bloed. Verdrijft ook 
’t 'Colijkj, en de Winden in ’t Ligchaam : doed gemaklijk^ 
■wateren ; verfterkt het verjland, vermits het de Harf- 
Jèncn zuyvcrd van alle vochtige dampen. Doed de 
taye Fluymen der TSorft rijp worden , en de zelve loden. 
Maakt de geeften licht; drijft de Wormen uyt, en ge- 
need: de beeten -van Slangen en anderer giftige Dieren. 
Bauhin. De Bladeren zelfs rauw tot andere fpijzen , of ook 
l. 11. X. 2. alleen , dikmaal gegeeten , zuyveren ’t 'Bloed, en hel- 
pen de geenc, die van het Scheurbuyk. > of de Blauwe- 
fchuyt gequeld zijn. 
Dol 1. 14. Het Zaad is verwarmende en verdrogende tot in 
e -' 5 >- den vierden graad, ’t Zelve in de Mond geknauwd, 
brengt een geraakte, of beroerde Tong weer te regt. 
Geftoten , of ook het Zap uyt de Bladeren geparft , 
met Edik en Honig vermengt, belet de uitvalling des 
Hayrs ; daar op geftreeken zijnde. Verdrijft de vlek? 
ken der Httyd : geneed: de voort kruy pende zeengheyd : 
neemt wech de hardigheyd der Adilt : is goed tecgens 
de Heupenpijn , ook" andere verouderde en koude ge- 
brecken. Met Peekei vermengt , dan op Klieren en 
Bloedvinnen vaft gemaakt, doed de zelve rijp worden, 
en doorbreeken. 
Het Zaad alleen dikmaal gegeeten , ontftcld de 
Maag en de Bttykj verwekt daar tecgens luft tot Bijfa- 
pen : ook de Maandjlonden der Vrouwen : drijft de 
doode Vrucht en Nageboorte af ; doch de zwangere 
Vrouwen moeten’er zich voor wachten. Maakt ceti 
groore Milt kleyn , en dood de Wormen. 
Het Naftunium Indicum , of Indiaanfchp Kers ; 
word bevonden te zijn van de zelve aart en eygen- 
fchap. 
Het Najlurtitim Hyemale , of Wint er -Kers , is droog 
en warm in den tweeden graad. 
In Wijn gezoden , en daarvan gedronken, vermag 
alles , wat hier boven van de Hof-Kers is gezegt. Is 
noch daar beneevens zeer goed tecgens de Steen der 
Nieren en Blaas : ook tot geneezing van alle Fiftelen , 
en hopende Gaten. 
Lobelia. ‘t Zap, uyt de B lade ren geparft , en daar mee ge- 
fol. 148. gofgeld , verdrijft de Squinantie , of het Keelgezwel ; 
ook andere gebreeken der Keel. 
Het Najlurtitim aquaticum , of Water-Kers , word 
teegens al de voorgenoemde qualen gelukkiglijk gc- 
bruykt , en heeft met de Thrijn-Kers eenerley vermo- 
gen : gelijk ook doed het Najlurtitim Pratenje, anders 
Cardamine , of Kers, groeyende op de Grasvelden $ vol- 
gens ’t oordeel van veele. 
Ditje. I. 
c. 1ÖJ-. 
ThcoJ. 
Dorften. 
l,b. MeJ. 
Simp. fol. 
CCLXXIV HOOFDSTUK. 
WILDE KERS. 
P het Neederlandfch dus genoemd , Verfchey- 
word in het Latijn gehecten Iberis, de namen, 
Nasturtium sylvestre , ook Ln- 
PIDIUM herbula : in het Hoog- 
duytjch WILDER Kresz : in ’t Franjcb 
Cresson sauvage , anders Passe- 
rage sauvage, of Chasserage: in het Italiaanjch 
LePIDIO, PiPERITE, of PlPERELLA. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend vijf verander- vijfVeran- 
lijke foorten ; namentlijk: f^rtcri 
I. Iberis major 1 of groote wilde Kers ; ook ge- oor c 
noemd Piperitis, en Lepidium , dat is, Peeper- 
kruyd. II. Ibf.ris minor vulgaris, of gemeene 
kjeyne wilde Kers', ook geheeten Iberis Cardaman- 
tica. III. Iberis Petrea angüstifolia , of 
fmal-gebladerde wilde Kers , groeyende op Steen- en 
' Bergachtige ■ plaat zen. IV. Minima , of alderkleyn- 
fie wilde Kers. V. Iberis Americana latiêolia 
flore luteo , of Americaanfche wilde Kers , met 
breede ingezaagde Bladeren en geele Bloemen , in deeze 
Landen opfchictende tot de hoogte van vier, en wel 
vijf Maatvoeten. Niet alle zijn ze van eeven de zelve 
Bouwing en Waarnecming. 
Eevenwel beminnen ze al te zamen een goede, ge- Grond, 
meene, zandige, zoo wel gemefhe als ongemeftte aar- 
de: een vrije, welgeleegene plaats, en matige vochtig- 
heyd. Verdragen fterke koude, en alle andere ongelee- 
gentheeden der Winter. 
De Iberïs minor vulgaris, o? gemeene kleyne Gemeene 
wilde Kers-, Iberis Petrea angustIfolia, of [mal- kleyne; 
gebladerde wilde Kers , groeyende op jlcenachtige plaat- b ™derde ; 
zen, en Minima, of alderkjeynjle wilde Kers , blijven a lder- 
niet langer als twee jaren in het leeven. Bloeyen de klcynftc 
tweede Zomer ; geeven volkomen rijp Zaad , en ver- 
gaan daar mcê. Moeten dcrhalven t’elkens , met een 
wallende Maan van Macrt of April , op nieuws ge- 
zayd zijn : doch komen ook wel van zelfs genoeg 
voort door het neergevallene Zaad. Op deeze wijze 
konnen ze alleenlijk aangewonnen en vcrmecnigvuldigd 
worden. 
De Iberis major, anders Piperitis, en LepI- Groote 
DiUM, of groote wilde Kers , anders Peepcrkruyd ge- crt 
noemd; en Iberis Americana , of Americaanfche ^[ chc 
wilde Kers, vergaan niet zoo haaft, maar blijven lan- vvilde 
ge jaren in ’t leeven. Geeven noyt in deeze Landen Kers. 
eenig volkomen Zaad. Konnen echter aangewonnen 
worden door hare aangewalfene jonge Scheuten; welke 
men, van zelfs Wortelen gekreegen hebbende, met een 
wafTcnde Maan in Aprilvm de oude afneemt en verplant. 
Zie hier bij na het Hoofdjluk^ van vreemde wilde 
Kers, anders ook genoemd Wisselkruyd, en wil- 
de Mostaart. 
KRACHTEN. 
D E groote wilde Kers , of Iberis major , is van Béd. I. ijl 
naturen heet en droog tot in den derden graad. <-■ 
De Bladeren gekookt, en bij wijze van een 
Saus, of op eenige andere manier; onder fpijzen ge- 
bruykt , maken een grage Alaag , en verwekken ee- 
tenslujl. 
In Wijn gezoden , en daar van ‘s morgens nuchté- camcrar'. 
ren ’t vierde deel van een pintje gedronken, is goed l.z.c.tof. 
voor de vallende Ziekte , de draying of zwijmeling des Ru ^ 1 - 1 *• 
Hoofds , Wit er zucht, Colijkj, Geelzucht, Graveel, en e,l ° s ' 
koude Pis. Dood de Wormen : bevorderd der Vrouwen 
Alaandjlonden ; verzacht de geene die in barensnoodz\)n; 
drijft de Nageboorte af : is zeer krachtig teegens de bee- 
ten van giftige Dieren, en de pijn der Lendenen. 
tt i Het 
