6)9 Buschryvïng der Kruyden , Bollen en Bloemen , ÏII Boek, 66o 
groeyend natuur. Verdragen ongeerne veel koude Herffl-reege- 
Sintjacobs nen, en Eren ge Forjl. Worden derhalven, in een Pot 
gefield zijnde, in ’t begin van O ft ober binnens huysge- 
ky foort. bragt, op een luchtige plaats , waar in niet als bij vrie- 
zend Weer word gevuurd : gedurende deeze tijd on- 
derhouden met flegts een weynig Recgenwater, haar 
van onder in een Pan gegeeven ; en niet voor in ’t be- 
gin van April weer buyten gefteld , met een zoete Rec- 
gen. Geeven in deeze Landen noyt cenig rijp Zaad. 
Aanwin- Echter kan men haar genoegzaam vermeenigvuldigen 
ning. door hare aangewaflene en van zelfs Wortelfchictcnde 
Takjens , welke men met een wallende Maan in April 
van de oude afneemt , en verplant. 
Ameri- De Jacob/ea nodosa Americana , of Ameri- 
caanfch caanfch Sint Jacobs kruyd met een knobbelachtige Steel, 
Sf Jacobs is een fchoon Gewas. Schiet uyt een groote, fterkc , 
' gecl-verwige Wortel tamelijk dikke, hooge en ronde 
Steden , met veele knobbelige Leeden vercierd. Uyt 
welke voortkomen aan beyde de zijden der Steel, regt 
teegens malkander over, op dunne Steelt jens ruftende 
Bladeren. Bladeren , groot , fchoon , en gemcenelijk zich een 
weynig neerwaarts buygcndc. Zijn aangenaam-grocn 
van verwe ; aan beyde zijden met vier breede deelen, 
ook voor in een eyndigende , ingefneeden ; alle met 
kleync Tandjens, en met zeer zichtbare groote Aderen 
inwendig voorzien. 
Grond. Bemind een zandige grond , met een weynig twee- 
jarige Paerdemift en ’t Mol van verrotte Boombladeren 
doormengt : een vrije , warme , welgeleegenc plaats , 
en tamelijk veel vochtighcyd. Blijft lange jaren in ’t 
leeven; doch geeft zelden, ten zij bij droogc Zomers, 
Zelden Bloemen, en noyt in deeze Gcweftcn eenig Zaad. Ver- 
bloemen , draagt ongeerne koude Herfftreegenen , en fterke Forfl. 
iu°deez<: d Word derhalven , in een Pot ftaande, ’s Winters bin- 
Laudcn. ncns huys gefteld op een luchtige en warme plaats ; met 
zeer weynige vochtighcyd onderhouden , en niet voor 
in ’t begin van April, met een aangename Lucht en 
Reegen , weer buyten gebragt. 
Aanwin- Kan in onze Landen niet anders aangewonnen wor- 
ning. den, dan door hare aangegroeyde jongen; welke men 
met een waffende Maan in April van de oude afneemt en 
in Potten verplant. 
KRACHTEN. 
DoJ.l.ii. C'' Int Jacobs kruyd , of Jacobaa vttlgaris , is ver- 
t. ao. warmende en verdrogende tot in den tweeden 
graad ; daar neevens een weynig zuyverende , 
vcrtcercnde, en fcheydendc van aart. 
Matth.l.4. In Wijn gekookt , en daar van gedronken , doed 
c.c/z. weer voortkomen de opgehoudene of verft op te Aiaand- 
Jlonden der Vrouwen. 
Lobcl.l. 1. Het Poeder der gedroogde Bladeren, of het uyt- 
fol.% 7°. geparftte Zap der zelve , gedaan in kittige Wonden , ho- 
pende Gaten, en vuyle of voor t eet ende Zeer en, reynigt 
en genceft de zelve. 
Durantes De Bladeren in Water of Wijn , met een weynig 
kift. riant. Honig daar bij gedaan, gezoden, dan de Mond daar 
Traguil. 1. me< -‘ gewaflehen, en de Keel gegorgeld , is goed voor 
e. 97. de Scjtiinantie, of het Keelgezwel : alle heete zweer en 
en zeer en in de Keel , dclgelijks der Amandelen ; 
want zij fcheyden ze en gencezen ze. De Wonden en 
hopende Gaten daar mee gewaflehen en gezuyvcrd , 
ook op alle vurigheyd gelcgt, reynigen en geneezen de 
zelve. 
Trofp. Al- De Bladeren van Zce-Sint -Jacobs kruyd , of Ja- 
pin.de tl. cobaa Marino., in Wijn gekookt, en daar van ’s mor- 
gens nuchtcren een Roemertje gedronken, openen de 
Camerar. vcrjloptheyd des Ingewands : ontfluyten en zuyveren de 
4.C.94. Aloeder : verwarmen ook dezelve. Ncemcn daaren- 
boven wech de winden , de onvruchtbaarheyd , en de 
opjhjging. Zijn meede goed voor ’t Graveel , de Steen 
der Nieren , en der Blaas. Verwekken der Vrouwen 
Alaandftondcn , en gencezen allerlëy Wonden. 
CCLXXIII HOOFDSTUK. 
KERS. 
welbekende Plant , in ’t Needer r Namen. 
fÜl landfeh dus, ook van veele Kors ge- 
wtn bceten : in ’t Latijn Nasturtium : 
lag] ' n ' C Hoogduytjch KresZ : in ’t Franfch 
Cresson : in ’t Jtaliaanfch Nastur- 
Hier van zijn mij in haren aart elf bijzondere foor- Elfbijzori- 
ten bekend ; teweeten: dcreiéor- 
I. Nasturtium hortense, ofThuyn, Hof,' an- tCn ‘ 
ders ook bijtende Kers. II. Hortense crtspum, of 
gekrulde Thuyn-Kers. III. Minus , of kjeyne Kers. 
IV. Minimum, of alderkjeynfle Kers. V. Indicum, 
of Indiaanfche Kers. VI. Indicum rotundifolium, 
of Indiaanfche Kers met ronde Bladeren. VIL Lati- 
folium hyemale , of brccdbladerige Winter-Kers , 
ook Barbarea genoemd. VIII. Pratense fi.ore 
simplici, of /Cm, groeyende op Grasvelden, meteen 
enkele Bloem, ook Cardaminf. gehccten. IX. Flore 
pleno, of Kers met een dubbele Bloem. X. Carda- 
mine alpina trifolia , of Berg-Cardaminc met 
drie Bladeren. XI. Nasturtium acü'ATicum , of 
Water-Kcrs. Niet alle van de zelve Botswing en W.tar- 
neeming. 
De gemeene Thuyn-Kers , gekrulde Thuyn-Kers, al- Drieder- 
derljeynjle Thuyn-Kers , Indiaanfche Kers, en Indiaan- le y Hot > 
fche Kers met ronde Bladeren , beminnen een goede , j" 'j wce * 
gemeene, zandige, en met oude Paerdemift wel voor- indiaan- 
ziene grond : een opene , warme , bcquaam-gdcegenc fchc Ken. 
plaats , en matige vochtighcyd. Blijven niet meer 
dan eene Zomer in 't leeven : geeven in den llerffl rijp 
Zaad, en vergaan daar mee. Moeten derhalven met 
een wadende Maan van Alaert op nieuws gezayd zijn. 
Want alleen door dit middel konnen ze aangnvonnen en 
vermeenigvuldigd worden. 
Het Nasturtium crtspum hortense, of de Gekrulde 
gekrulde Thuyn-Kers , verheft met’cr tijd lichtelijk hare Hof-Ken. 
aangename gekrnyfdheyd. Men moet derhalven altijd 
’t Zaad alleenlijk winnen van ’t aldcrfchoonfte, en het 
zelve zayen na ’t laatftc quarticr der Maan, zoo blijft 
het eenige jaren in ftaat. 
Het Nasturtium Indicum, of Indiaanfche Kers, Indiann- 
in de aarde geplant zijnde , waft zeer weelderig voort. lc,ie Kcr * - 
Geeft een grooten overvloed van Bladeren, doch wey- 
nige Bloemen. Word derhalven veel bcquamer geoor- 
deeld, dat men haar in een Pot zette; wijl ze daar in, 
door hare veelvoudige Wortelen en weynige aarde in 
hare drijvende kracht als bedwongen wordende, wey- 
nige Bladeren, maar veele fchoone Bloemen, tot aan de Bloemen. 
Winter durende, te voorfchijn brengt. Wanneer het 
Zaad, zijnde groot, grocn-vcrwig, en gemcenelijk Zaad. 
twee of drie bij malkander gevoegd, rijpheyd bekomt, 
word het blcek-geel uyt den groenen, en valt dan af; 
ook als men met de hand daar aanraakt : derhalven dik- 
maal daar na gezien moet worden. 
Het Nasturtium hyemale, anders Barbarea, Winter- 
of Wwter-Kers, is hard van natuur. Verdraagt felle Kers * 
koude, en alle ongeleegenthecdcn des tijds. Blijft niet 
meer dan twee Zomers in ’t leeven. Geeft in het 
tweede jaar volkomen rijp Zaad, cn vergaat dan. Moet Zaad ; «n 
derhalven ieder Foor jaar , of om ’t tweede, t 'eikens aanwin- 
weer op nieuws gezayd zijn ; niet diep. Anders komt ni " S ‘ 
het ook, door het neergevallene, dikmaal van zelfs ge- 
noeg voort. Kan alleenlijk hier door vermeenigvuldigd 
worden. 
Het Nasturtium pratense , of Cardamine Andere 
FLORE SIMPLICI ET pleno, Cardamine, of A'm , *° Qrten 
groeyende op Grasvelden , zoo wel met een enkele als van K ‘ crï ' 
dubbele Bloem', trifolia, of Cardamine met dricBla- 
dtren ; minus , of kjeyne Kers , en Nasturtium 
aqtja- 
