<$57 Serratula. Sint Jacobs kruyd. 65S 
Twee- Hier van zijn mij in haren aart tweederley foorten be- 
ilerley kend geworden , namentlijk : 
foorten. j. Serratula vulgaris , of gemeene Serratula. 
II. Serratula Americana, of Amertcaanfche Ser- 
ratula. Beyde zijn ze in hare Bouwing en Waarneeming 
zeer verfchillende. 
Gemeene De Serratula vulgaris , of gemeene, is hard 
Serratula. van aart> Bemind zoo een wel een goede, gemeene , 
zandige, en welgemeflte , als een kleyige aarde : meer 
een luchtige en wclgelecgene, als fchaduwachtige plaats, 
en veel Water. Blijft veele jaren in ’t leeven. Geeft 
ieder Zomer Bloemen , en bij goede tijden volkomen 
rijp Zaad.: ’t welk met een wafTende Maan van Zprtl 
of May niet diep gezayd moet zijn. Hier door wor- 
Aanwin- den ze aangewonnen en vermcenigvuldigd. Maar dan 
ning. ook door hare aangewaflene jonge Wortelen : welke 
men op de zelve tijd en Maan van de oude afneemt, 
en verplant. 
Amcri- De Serratula Americana, of Serra- 
camfche tula uyt America , is een zeer fchoon en beziens- 
Serratula. waarc jjg Gewas , doch van een veel teederder natuur 
als de gemeene. Bemind een zandige , goede aarde , 
" met een weynig twee-jarige Paerdemifl, Mol der ver- 
rotte Boombladeren , kleyn-geklopte roode Steen , en 
Grond. met Zand wel door-gearbeydde hard-gewordene Kalk 
doormengd : tamelijk veel vochtigheyd gedurende efe 
Zomer : een opene, wel ter Zon geleegene plaats, voor 
alle koude O ofte- en Noorde-winden bcfchut. 
Bloemen. Blijft cenige jaren lang in ’t leeven. Geeft elke Zo- 
mer Knoppen, met Schubbetjens voorzien; en uyt den 
gcelcn purpurachtige Bloemen-, beflaande uyt elf, twaalf 
en dertien langwerpige , voor ftomp-rond toegaande 
Bladertjens , ruyg van aart , en van binnen met eeni- 
ge gccle Keez,cltjens vercierd , veel fchooner als die 
van de vorige; doch noyt in deeze onze Geweflen eenig 
goed Zaad. 
Gedaante Hare Bladeren, welke ze in den Herjft verliezen, 
der Blade- 2 jj n ac hter een kleyne vinger, of daar ontrent, breed; 
rcn ' allenxken na vooren fpits toegaande; een geheele vin- 
ger , wat meer of min , lang ; doch hoe hoogcr hoe 
kleyner; ook boven onder de Bloemknop aldcrkleynfl, 
en aldaar digt boven malkander zittende , altijd opftaan- 
de. Rauw van aart zijn ze, aangenaam-groen-verwig, 
onder bleek-wit ; hol en luchtig boven den anderen nu 
aan de eene, dan aan de andere zijde voortkomende ; 
hangende aan zeer dunne , ronde , regt-opftaande , 
Wortel, gedachtige Steelt jens , gemeenelijk neerwaarts. Aan 
de kanten zijn ze zeer aardig getakt. Komen in ’t Hoor- 
jaar weer voort uyt een tcedere, veelvoudige, Keez.el- 
achtige, welriekende Wortel. 
Waarnce- Deeze Gewajfen konnen gantfchelijk geen koude Hcrfft- 
mingin reegenen, flerke Winden , Rijp, veel min felle Korft ver- 
dc Winter, dragen; vermits ze fchielijk door de zelve van ’t leeven 
worden beroofd. Moeten derhalven in ’t begin van 
OElober, of, na tijds gelccgentheyd, een weynig eer- 
der , binnens huys worden gebragt , op een luchtige 
plaats, waar in niet anders als bij vriezend Weer word 
gevuurd ; en gedurende de Winter moet men ze met 
flegts een weynig Rcegcn-water van boven begie- 
ten : in het begin van April , met een reegenachtige 
Lucht , weer buyten flellen ; doch wel dekken en 
voorzichtig wachten voor koude nagten , bayrige of 
Jchrale winden. 
Aanwln- Kan hier alleenlijk aangewonnen en vermcenigvuldigd 
ning. worden door hare aangegroeyde jonge Looten ; welke 
men met een wallende Maan in April van de oude af- 
neemt en verplant. 
KRACHTEN. 
Camernr. 1 \ E Serratula is warm en droog in den twee- 
/.4.C.Z0. I 1 den graad , doch zonder eenige te zamen- 
trekking. 
Taberntm. De Bladeren in Wijn gezoden, cn daar van ’s mor- 
gens nuchteren een Roemertje gedronken; of een /;£. ,. e .i£ 
Drachma van het Poeder der gedroogde Bladeren met SeS. r- 
Wijn of eenig ander Nat ingenomen, is goed tecgens 
de neer zinking der Darmen, Breuken, of Gejcheurd- ' 
hejd : ook voor de geene , die door een hogen val zich 
van binnen verkeerd ; en gebrokene , of verftuykte 
Leeden hebben , veroorzaakt door flaan of vallen. 
Want het fcheyd zeer gelukkig, en verteerd het geron- 
nene Bloed. 
Het Poeder der gedroogde Bladeren in een Wond LoM. 1. 1. 
geftroyd , of de zelve gewaffehen met roode Wijn 
daar deeze Plant in gezoden is geweeft , zuyverd de * 
zelve, doed'cr ’t vleefch in groeyen , cn geneeflze te 
gelijk. Met de zelve Wijn zomtijds gebet de zee- 
re Tecpelen van der Vrouwen Borften , neemt’cr de 
pijn van wcch. 
De Bladeren en Wortelen te zamen gefloten, cn paps- Matth.l .4.' 
wijze uytwendig op de Breuken, of Gefcheurtheyd ge- c. i.. 
legt, heelen ’t gcborflene weer te zamen. 
De Mortelen van Serratula uyt America, of Serra- Deugden , 
tula Amencana , zijn uyt cygcner aart bitter van 
fmaak ; ook verwarmende cn verdrogende tot in den 
derden graad. 
De zelve gedroogd , gefloten , cn twee Drachmen der Serra- 
daar van met Wijn ingenomen, doen zachtjens purgee - 
ren, en drijven uyt, zonder eenige ongelcegenthcyd , mcr ^ 
allerley koude en f lijmerige vochten. Vcrflcrken daar- 
enboven ’t Hert , ' de Leever , de Lor.ge , en alle an- 
dere inwendige deelen des Ligchaams. 
Wccgens deeze goede cn dicnlligc werkingen word 
dit Gewas van veele zeer begeerd ; cn de geene die ’t 
gebruyken , worden de goede gevolgen der werking 
haaft gewaar. 
CCLXXII HOOFDSTUK. 
SINT JACOBS KRUYD. 
Us genoemd in het Neederlandfch , Namen, 
word in het Latijn geheeten Jaco- 
BAtA : in het Hoogduytfch Sant Ja- 
cobs blum, of ook Sant Jacobs 
kraut : in het Franfth Herbe ou 
fleur Di Sant Jaqj/es : in het 
Itahaanfch Herba di San Tacomo ; of S. Gia- 
cobo. 
Hier van zijn mij in haren aart vier onderfchcydcne vier on- 
foorten bekend ; namentlijk: dcrfchey- 
I. Jacob/EA vulgaris, ongemeen Sint Jacobs dcne ioor ' 
kruyd. II. Marina , of aan de Zeekant groeyende-, 
’t welk ook Cineraria , of Aschkruyd word gc- 
hceten , weegens de verwe der Bladeren. III. Jaco- 
b <ea Marina altera Jive viridis, of tweede foort 
van Zee-Sint-Jacobs kruyd-, waar van de Bladeren zon- 
der witrigheyd veel groener, de B loemen grootcr , veel- 
voudiger cn holler gefield zijn. IV. Jacobala no- 
dosa Americana , of geknobbeld Sint Jacobs kruyd 
uyt America. Niet alle zijn ze van de zelve Bouwtng en 
Waarneeming. 
Zij beminnen echter al te zamen een goede , ge- Grond, 
meene , zandige aarde ; met weynig of geen vetrig- 
heyd vermengd : een vrije, warme, en welgcleegene 
plaats. 
De Jacob.ea vulgaris, of gemeen Sint Jacobs Gemeen 
kruyd, blijft niet langer dan twee Zomers in ’t leeven. Sim Jacobs 
Verdraagd felle koude , en allerley ongeleegentheeden K ru > J * 
der Winter. Geeft in ’t tweede jaar Bloemen , en in 
den Herjft volkomen rijp Zaad. ’t Welk met een waf- 
fende Maan van Aiacrt of April de aarde word aanbevo- 
len. Alleenlijk hier door konnen ze vernieuwd en ver- 
meenigvuldigd worden. 
De Jacobtea Marina, of aan de Zeekant groeyend /\ an j e 
Sint Jacobs kruyd, beyde de foorten, zijn teederder van Zeekant 
T t natuur 
