Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 6 j 6 
digende. In de Mond geknauwd, vallenze niet on- 
aangenaam van fmaak. In ’t midden zijn ze begaafd 
met een matig-breede Rugge ; uyt welke cenige wey- 
nige teedcre Adert jens voortkomen, doch niet, als in 
de breede gedeelten , zichtbaar. Van naturen ftaan ze 
niet regt op, maar leggen haar gemeenclijk in het ron- 
de plat op , of ecven boven de aarde neer. 
Geftalte Uyt welker midden een , twee , of ook wel drie 
tier Bloe- Steden, opfehieten, zijnde rond, met verheevene tec- 
mcn ’ dere Streepen , en eenige fmal-gepuntte cn gehoekte 
Bladert jens voorzien. T uiïchcn welke , ook in ’t bo- 
venfte gedeelte der Steden , de Bloemen, ruftende op 
lange, dunne, en ruygachtige Steelt jens, te voorfchijn 
komen. Zijn matig groot , rond van ftelling ; van 
buyten ruyg , van binnen gantfeh geelverwig , cn 
zonder eenige reuk. Als ze zes of agt dagen lang open 
geftaan hebben , vergaan ze in haar zelven , nalatende 
Zaad. een bruyn , langwerpig en tceder Zaadje , dat van 
het Dens Leonis, Pacrdsbloem, of Hondstong gelijk- 
vormig ; ook met zulk écn wolligheid boven voor- 
zien. 
Zeer Jacea Candida Ragusiana , of zeer fchoone , 
lchoone Sneeuw-witte Jacea , groeyende ontrent Raguza , is 
witte Ja- ■ ccn zeer hevallijk en fchoon Gewas-, in al zijne deden, 
cea van bchalven de Bloemen, zuyver-wit, gelijk Papier. Ver- 
Raguza. gaat ook niet haaft , . maar blijft cenige jaren lang in 
’t leeven. Krijgt uyt een bleck-bruyn-verwigc, een 
vinger dikke, matig lange, en in eenige weynige Zijde- 
takjens verdeelde Wortel zeer aardige cn beziens-waardi- 
gc Bladeren ; uyt ’t bovenfte der zelve, digt boven 
malkander , en in ’t ronde voortfehietende, in gedaante 
die van het Asplenium , of Liiwonium Elegans 
Aspleniadeum , niet zeer ongelijk. Zijn niet blin- 
kende ; een kleyne hand, of daar ontrent , lang j een 
duym, wat meer of minder, breed; doch voor alder- 
breedft: gefcheyden , of verdeeld, in neegen , elf, der- 
tien, of vijftien korte, cn voor ftomp, of rond toe- 
gaande deden-, zomtijds regt, zomtijds fchuyns teegens 
malkander over aan hare dikke , boven platte, onder 
Gedaante half-ronde Steden gcftcld. Het voor aanftaande deel 
'BUderen* ’ s *■ alderbreedfte , grootfte, cn rondfte; eevenwel ook 
met cenige kleyne hoeken voorzien. Dik cn zacht van 
aart zijn ze. Staan ook gemeenelijk opwaarts gekeerd, 
en ftccvig ; zelden neerwaarts hangende, als alleenlijk 
door ouderdom of zwakheyd. Van buyten zijn ze hel- 
dcr-wit ; welke witheyd beftaat uyt een kort gefchoo- 
rene, cn eeven zichtbare woligheyd-, van binnen aange- 
naam en zuyver groen , met cenige geelheyd vermengt, 
als men ze van malkander breekt : ook vcrcicrd met 
cenige weynige Aderen-, niet zichtbaar, als in de groot- 
ftc en breedfte deelen; en dan noch onder meer als 
boven. In de Mond geknauwd wordende , zijn ze 
zeer bitter van fmaak ; ook een weynig te zamentrek- 
kende van aart. 
KRACHTEN. 
DoJ.lj. 'X-Acea is verwarmende , verdrogende, en te zamen- 
f -S- I trekkende van aart. 
I In Water, of Wijn, gezoden; daar mee de Keel 
gegorgeld , de Mond gefpoeld en gewafichen , doed 
fcheyden , vergaan , en gencezcn alle varjfche zweeren 
en hardigheyd van de Mond, Keel en Strot : ook der 
zelvcr gezwellen rijp worden en doorbrecken. 
LoM. I i. Het gediftilleerde Water deezer Plant, of het daar 
fol. 641. uytparfttc Zap , heeft de zelve kracht cn werking. 
Zuyvcrd en gcnccft daarenboven allcrlcy Wonden en A- 
pojlematien , als men de zelve daar meê wafcht. 
Tabern.Uk. 1 ° Wijn gezoden, cn ’s morgens een Roemertje daar 
i.caf.ii. van gedronken ; of anders een Drachma van het Poeder 
Sett.f. der gedroogde Bladeren met Wijn nuchteren ingenomen, 
of met andere fpijzen gebruykt, is goed voor de geene, 
die van binnen gefcheurt , gebrooken , of door eenig on- 
geval verkeerd zijn. 
CCLXX HOOFDSTUK. 
S T OE B E. 
Eyde in het Neederlandfch en Latijn Namen. 
Hl IllflËi? mCt ^ cezcn » en * m ‘i ns weet cns, tot 
noch toe met geenen anderen naam be- 
swil Jw hend: in het Hoogduytfch Stobe, en 
' n <t: Italiaanfch Stebe. Is een mcede- 
foort van de Jacea. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend twee onder- Tweeon- 
fcheydene foorten, als: derfchey- 
I. Stccbe Salamantica prima Clusii , 0 f dencl o of - 
eerjle Stcebe van Salamanca , bcfchrecven van Caro- tCB " 
Lus Clusius. II. Stcebe Salamantica secun- 
da Clusii , of Stcebe van Salamanca de tweede van 
Clusius. Beyde zijn ze van de zei vcBouwig cn Waar- 
neeming. 
Zij beminnen een goede, gemeene, zandige aarde, Grond, 
met een weynig twee-jarige kleyn gewreevene Pacrde- 
mift, doormengt: een vrije, welgeleegene plaats, en 
niet veel Water; vermits ze daar door aan hare Wortel 
lichtelijk verrotten. Verdragen ongeerne de Winter- 
koude deezer Landen. Worden derhalven , in Potten Queeking. 
ftaande , in ’t begin van Oktober binnens huys gebragt, 
op een luchtige plaats , waar in niet als bij vriezend 
Wcêr word gevuurd ; gedurende deeze tijd met wey- 
nig of geene vochtigheyd onderhouden * en niet voor 
in het laatfte van Maert , met een aangename Ree- 
gen , weer buyten gezet : dan noch eevenwel voorzich- 
tig gewacht en wel gedekt voor koude nagten en haynge 
winden. 
Zelden blijven ze langer dan twee jaren in ’t leeven. Bloemen. 
Geeven in de eerftc, ook in de tweede Zomer Bloemen , 
doch geen volkomen Zaad. Dan verftervenze. Kon- 
nen ook door geen andere middelen , als door haar 
Zaad, aangewonnen worden : ft welk, uyt Spaanje her- Aanwin. 
waarts overgezonden , met een wadende Maan van April ning. 
of May in een Pot gezayd moet zijn, niet diep, maar 
hol en luchtig. . 
KRACHTEN. 
D E Bladeren, dclgelijks het Zaad van Stcebe j j£ £ j n j j 
zijn droog tot in den derden graad : daarbenec- taf. 3. 
vens te zamentrekkend van aart. 
De Bladeren in Wijn gezoden, en daar van ’s mor- Diofc. 1. 4.' 
gens nuchteren een Roemertje gedronken ; of anders f,I2 ‘ 
een Drachma van ’t geftotene Zaad met Wijn ingeno- 
men, ftopt allcrley vloeden des Buyks-, ook de r oode Loop. 
Is goed voor alle hitsige en pejlilentiale Koortz.cn. Neemt 
wcch de Hert klopping. Verdrijft het Colijk. ; alle Galen. lii. 
Darmkrimping ; de koude Pis : en geneeft de etterige SimpS. 
Ooren , daar in gedaan zijnde : ook de- geene , cfie 
door een hooge val , of op cenige andere wijze zich 
van binnen verz.eerd hebben. Hecld de beeten en ftee- 
ken der giftige Dieren. 
Het Zaad gefloten , en op de Wonden gclegt , rey- 
nigd en geneeft de zelve. 
Met het gediftilleerde Water de O ogen dikmaal ge- 
waflehen , neemt der zelver fmerten en roodigheydy/cch. c. u. 
CCLXXI HOOFDSTUK. 
SERRATULA. 
■ Ord van een ieder, beyde in ’tNeeder- Namen. 
lanfeh en Latijn , dus genoemd, om 
dat hare Bladeren aan de randen gelijk 
een Zaag getakt en aardig ingefneeden 
zijn. In ’t Hoogduytfch Scharten- 
kraut ; in ’t Italiaanfch Serrato la . 
Hier 
